Column

Democratie exporteren is wél mogelijk

null Beeld
Beeld

Na de inname van Afghanistan door de Taliban is iedereen het er wel over eens: ‘We hebben niets te zoeken daar. We kunnen onze democratie niet opdringen aan de ondemocratische, islamitische wereld.’ En zo hapt de waarheid over deze kwestie weer eens naar adem. Die waarheid is dat het Westen nooit de intentie heeft gehad om democratie te brengen naar de islamitische wereld. Het Westen is geobsedeerd door een andere zaak en dat is dat in die streken democratie hand in hand met de politieke islam moet komen.

Om nog even in Afghanistan te blijven; na de verdrijving van de Taliban is daar in 2003 onder toeziend oog van het Westen een nieuwe grondwet aangenomen en heette het land daarmee officieel de ‘Islamitische Republiek Afghanistan’. De verwachting was dus dat democratie, die valt of staat met de aanwezigheid van goed onderwezen massa’s die ontwikkeld genoeg zijn om over de scheiding der machten te waken, wortel ging schieten in een land waar een religie als de staatsgodsdienst werd gedefinieerd.

En zo was de arme democratie weer eens gemaakt tot een gast van Procrustes uit de Griekse mythologie. Deze herbergier nodigde mensen uit om bij hem te overnachten. ’s Nachts ging hij kijken: was de gast te lang voor het bed, dan hakte hij er een stuk van af. Een behandeling die in de meeste gevallen met de dood van de gast eindigde.

Het komt wel eens voor dat de steun van het Westen aan islamisten, zoals in Turkije en in Tunesië gebeurde, voor een opleving zorgt. Maar het mooie weer is altijd van korte duur en de gebrachte democratie blijkt een soort Gislaved-schoen die mensen in de arme landen dragen: gemaakt van afgedankte rubber, in één keer door de persmachine gedrukt, met de ontroerende afbeelding van veters van echte schoenen erop, kweekvijver van duizend soorten schimmels aan de voeten en alles behalve de mooie schoenen die de Westerse mensen zelf dragen.

De inspanningen om in een alliantie met islamisten democratie te brengen, is altijd op een mislukking uitgelopen. Dat zal in de toekomst niet anders zijn. Wanneer islamisten aan de macht komen, zijn ze het aan hun eigen identiteit, aan hun achterban, aan hun geloof, verplicht om zich zeer wezenlijke vragen te stellen: ‘Hoe horen de mensen te leven volgens de islam, hoe horen we het land te regeren volgens de islam?’ Dan komen de antwoorden en staan niet alleen de leiders, maar ook de achterban en uiteindelijk het hele volk in een paar jaar buiten de moderniteit.

Het is een raadsel dat ik al jaren tevergeefs probeer te ontrafelen, maar als het over de islamitische wereld gaat, denken de politiek, de intelligentsia en de media in het Westen dat de lange democratiseringsprocessen hier, die hun oorsprong hadden in de ontkerkelijking, gemakshalve overgeslagen kunnen worden. In een eeuwenlang durende revolutie heeft men in Europa de mens en de natuur herenigd door religie terug te duwen in de kerk. Eerst kwam dus het secularisme. Daarna het systeem dat maakte dat volkeren vooruitkwamen omdat niet meer de dogma’s van de heilige schriften als leidraad golden, maar de wetenschap, de wetten die aan de werkelijkheid van het leven waren getoetst, het menselijk geweten.

In het huidige tijdperk van radio, televisie, telefoon en internet is er niets zo makkelijk als het verspreiden van deze idealen. Mijn advies derhalve: geen geweer, geen kogel, geen bom naar de islamitische wereld, maar boeken, krantenartikelen, theaterstukken, films, muziekinstrumenten. Werk samen met de bijzondere, weinige mensen die in die meest onmogelijke omstandigheden kennis hebben weten te vergaren en de Verlichtingsidealen hebben omarmd.

Vermijd de politieke islam. En vermijd de politieke islam. Vermijd nogmaals de politieke islam. Loop met een grote bocht om de islamisten heen die vroeg of laat vast zullen komen te staan in theologische discussies over hun door God gestuurde rechten om seksslavinnen te houden, om hun vrouwen te slaan, om meer te erven dan hun zussen, om meerdere vrouwen te nemen, om zich minderjarige meisjes toe te eigenen en om hun geloof in de hele wereld te verspreiden.

Doe dat allemaal met de zorgvuldigheid van een juwelier die aan een diamant slijpt. Democratie exporteren is weliswaar een kwestie van de lange adem, maar doe je dat niet, weet dan dat in dit internettijdperk onwetendheid en achterlijkheid besmettelijk zijn, zonder moeite van continent naar continent reizen en op een dag jullie kinderen zullen vinden.

Erdal Balci is schrijver en journalist.

Meer over