GastcolumnFleur Jongepier

De virologisch-medische bril waarmee de regering naar de pandemie kijkt, is aan vervanging toe

null Beeld
Fleur Jongepier

Een kleine greep uit de bredere en diepere schade van de pandemie die zich niet in besmettings- of sterftecijfers laat uitdrukken: personen met een verstandelijke beperking die geen adequate zorg krijgen, ouderen die zo geïsoleerd zijn dat ze dement raken, studenten op de universiteit en leerlingen op school die slechter onderwijs krijgen zonder enig uitzicht op compensatie, ouderen voor wie de enige lichtpuntjes in de week komen te vervallen en zich ‘te veel’ beginnen te voelen, alle misgelopen gesprekjes op de wandelgangen van het werk die ons relativeringsvermogen op peil hielden, de financiële nood van individuen en organisaties die hun werk kwijtraken of hun zaak zien verdampen, operaties die uitgesteld worden, big tech die zich steeds steviger vastbijt in al ons publieke en privé doen en laten, de onvoorwaardelijke steun aan KLM, de verdampende cultuursector, het volstrekt normaal worden van het feit dat je geen nieuwe mensen meer ontmoet in de koffiezaak of het café, critici en twijfelaars die zich steeds meer als wappies benaderd voelen, een rijksvaccinatieprogramma dat op steeds wankelere fundamenten komt te staan, de groeiende afname van vertrouwen in de politiek en ons algehele democratische bestel. Zoals gezegd, een kleine greep. Vul vooral aan.

Het is genoeg geweest. Natuurlijk is de pandemie genoeg geweest, maar wat vooral genoeg is geweest, is de gereedschapskist accepteren waarover onze regeringsleiders beschikken om met de diepere problemen van de pandemie om te gaan. Daar zit namelijk alleen een hamer in, en af en toe een verroeste waterpomptang.

Virologen

Dat we nog altijd alleen maar een Outbreak Management Team hebben, bestaande uit virologen, epidemiologen en medisch specialisten, is van de zotte. De insteek om ons toe te leggen op de virologische aspecten van dit virus was begrijpelijk en terecht, de eerste paar maanden van de pandemie. Misschien wel het eerste half jaar. Maar we zijn nu twee jaar verder – we leven dus al jaren (meervoud) in een pandemie – en inmiddels is het niets minder dan bezopen dat de politiek nog steeds primair koerst op besmettings- en ic-opnamecijfers, en alleen experts op dat gebied een echte stem en autoriteit hebben.

Het is niet bezopen, natuurlijk, dat we in een pandemie koersen op het beperken van ziekte en sterfte. Dit is niet de column van een filosoof die zegt: de dood hoort bij het leven, wen er nu toch eens aan dat je op een gegeven moment sterft, hetzij door corona of wat anders. Hoewel het zeker mogelijk is om al te volhardend te zijn in het willen ontvangen (of geven) van medische zorg, is dat niet de belangrijkste reden waarom de virologisch-medische bril waarmee onze huidige en vorige regering naar de pandemie kijkt, aan vervanging toe is. De reden is dat het tijd is dat ook de schade die niet of nauwelijks in cijfers uit te drukken is, eens helder in het vizier komt en tegenover de virologisch-medische schade kan worden afgewogen.

Schade

Op dit moment lijkt het dat de regering alleen aandacht schenkt aan de moeilijk zichtbare schade wanneer zowat alle scholen gezamenlijk oproepen tot het openhouden van de deuren, alle sportcentra zich verenigingen in de oproep om hun de kans te geven mensen weer te laten bewegen, alle burgemeesters gezamenlijk een brief schrijven, of theaters en concertgebouwen uit doffe wanhoop hun gasten maar beginnen te knippen. En dan nog gebeurt er nauwelijks wat.

We zien onze regeringsleiders voortdurend moeilijke morele en politieke keuzes vermijden als de pest (of moet ik zeggen als corona). Van dit medisch-technocratisch gezelschap een groter sociaal-moreel bewustzijn verwachten, is inmiddels ijdele hoop. Wat dan wel?

Nieuw team

Wel, als onze politici zelf hun vingers niet willen branden aan moeilijke vraagstukken, moet ze dat maar uitbesteden. Dan moet je die hoognodige brede en toekomstgerichte blik die je zelf niet hebt, maar inhuren. Dat is niet zo moeilijk als het klinkt. Hef het OMT op, en zet een nieuw team op waar virologen en epidemiologen in zetelen, maar ook experts op het gebied van politiek wantrouwen, fascisme en populisme in tijden van crisis, eenzaamheid bij jongeren en ouderen, welzijn in brede zin, alsmede experts op het gebied van medische ethiek, cultuur, geschiedenis van eerdere mondiale crises, kapitalisme en big tech.

Een dergelijk team, dat met daadwerkelijk gewicht de regering zou adviseren en waar nodig onder druk zou zetten, is niet iets dat morgen goed van pas zou komen; het is een team dat we gister nodig hadden. Dat de politiek zichzelf vrijwillig laat blinddoeken is niet meer te verexcuseren, want degenen met politieke verantwoordelijkheid hebben niet alleen de verantwoordelijkheid om ons met zo min mogelijk sterfte uit deze pandemie te krijgen, maar ook om de duurzame leefbaarheid in onze samenleving te bewaken en beschermen. Genoeg is genoeg.

Fleur Jongepier is filosoof aan de Radboud Universiteit en essayist voor Bij Nader Inzien. Ze is in januari gastcolumnist voor de Volkskrant.

Meer over