VerslaggeverscolumnAriejan Korteweg in Den Haag

De veelzeggende stilte van het CDA over Pieter Omtzigt

null Beeld

Zwijgen kan veelzeggend zijn. Zeker, er is de afgelopen dagen hartstochtelijk meegeleefd met Pieter Omtzigt. Mensen liepen rondjes om het stadhuis van Enschede, honderden troostkaarten werden verstuurd, een online steunbetuiging kreeg veel bijval. Ook politiek Den Haag liet zich niet onbetuigd. Renske Leijten en Lilian Marijnissen (SP) spraken, net als Geert Wilders (PVV), schande van de verkenners-suggestie: Pieter Omtzigt: functie elders.

Heel anders was het bij de top van zijn CDA. De partij vond het bij monde van Wopke Hoekstra ‘bizar’ wat er met ‘onze Pieter’ was gebeurd. In het verkennersdebat van woensdag – aangevraagd door Wilders! – deed Hoekstra wat van hem verwacht mocht worden: een drama maken van wat zijn partijgenoot was aangedaan.

Verder bleef het ijzingwekkend stil. Het CDA heeft veel coryfeeën, doorgaans niet te beroerd hun mening te laten horen. Verontwaardigde reacties zou je verwachten, van Heerma, Buma, Grapperhaus, Bijleveld, De Jonge, Keijzer, Kuik, Schreijer-Pierik, De Lange, Balkenende, Hirsch-Ballin, Van Bijsterveldt – noem maar op. Niks. Alsof was afgesproken de fluistercampagne van vorige week te dimmen naar doodzwijgen.

Een Kamerlid dat op eigen houtje vijf zetels voor de partij binnenhaalt, moet volgens notities van Ollongren en Jorritsma weggebonjourd, in exact het soort schimmenspel waar datzelfde Kamerlid tegen ten strijde trekt als hij het over de Rutte-doctrine heeft. Stel je voor dat dit Leijten was overkomen, of Carola Schouten. De wereld was te klein geweest.

Dat zwijgen is geen toeval, zo blijkt als ik bij CDA-prominenten te rade ga, die overigens allemaal anoniem willen blijven. De partijleiding is kopschuw, zegt iemand, murw door de chaos van het afgelopen jaar: ze durven zich niet uit te spreken. Ook in de gisteren geopenbaarde stukken van de oud-verkenners klinkt verbazing door over de positie van het CDA, en zorgen over de stabiliteit van fractie en partij.

Het CDA heeft bij deze verkiezingen een enorme kans laten lopen, dat gevoel wordt inmiddels breed gedeeld. Er was een uitgewerkte lange-termijnvisie om campagne mee te voeren. Daarin wordt, hoe vaag dat begrip ook is, een christelijk-sociale koers uitgezet. Of Omtzigt een sociaal-christen is, durft niemand met zekerheid te zeggen. Wel dat zijn ankerpunten – nieuw sociaal contract, betere omgang van de overheid met burgers, transparantie – daarbij passen en breed worden gedeeld. Ferdinand Grapperhaus heeft dezelfde prioriteiten in zijn recente essay De weerloze samenleving.

Mondkapje waarmee Omtzigt zijn komst naar Den Haag meldde. Beeld
Mondkapje waarmee Omtzigt zijn komst naar Den Haag meldde.

Het CDA probeerde kiezers te lokken door ‘meer Rutte dan Rutte’ te zijn, zoals een partijprominent het verwoordt. Terwijl een authentiek en onderscheidend CDA-geluid klaar lag; de wortels ervan schuilen in het begrip publieke gerechtigheid, in de jaren negentig gemunt door partij-ideoloog Ab Klink. De partij had een bres kunnen slaan in een op management en leiderschap gerichte verkiezingsstrijd.

Om dat voor elkaar te krijgen, waren de inzichten van Omtzigt onontbeerlijk. Zijn ziekte had geen belemmering hoeven zijn, de ideeën lagen immers klaar en hij had meegeschreven aan het verkiezingsprogramma.

Toch gebeurde dat niet. Omtzigt is daarvoor teveel een solist, zeggen ze bij het CDA. Dat er geen synergie was met De Jonge, werd deze week nog eens duidelijk. Nadat Omtzigt de tip kreeg dat wellicht coronavaccins konden worden geproduceerd bij het Leidse Halix, stapte hij niet naar zijn partijgenoot op het ministerie van vws, maar ging direct naar het Torentje. Met Hoekstra leek de relatie niet veel soepeler.

Hij roept geen warme gevoelens op bij wie met hem samenwerkte en hij is radicaal anti-establishment, ook in zijn eigen partij, zeggen CDA-bronnen. Denk aan zijn uitval naar Piet Hein Donner in het toeslagendebat. Omtzigt is het zwaard van gerechtigheid, dat toeslaat zonder aanziens des persoons. Een outsider in het hart van de macht.

Met als gevolg dat politiek Den Haag idolaat is van Omtzigt, met uitzondering van - delen van - zijn eigen partij en de regering. De tweet waarmee hij zijn komst naar Den Haag bekendmaakte, is exemplarisch. ‘Vergeet niet, ik zit er niet voor mijn eigen kiezers of voor het CDA. De Staten-Generaal vertegenwoordigen het gehele Nederlandse volk.’ Zoiets wordt hem niet in dank afgenomen.

Het CDA in de oppositie, met Omtzigt die in een vrije rol de relatie tussen overheid, parlement en burger opnieuw vormgeeft – dat is inmiddels de droom van velen, in en vooral buiten de partij.

Meer over