Verslaggeverscolumn

‘De Vaandeldrager’ moet naar het Fries Museum, vindt Ferd Crone – komt zo’n toerist nog eens buiten de ring A10

bert Beeld x
bertBeeld x
Bert Wagendorp

In het huis Ossekop 11 in Leeuwarden, tegenwoordig het kantoorpand van Anker & Anker advocaten, hemelsbreed 300 meter van het Fries Museum op het Zaailand, werd op 12 augustus 1612 Saskia Uylenburgh geboren, dochter van de burgemeester van Leeuwarden Rombertus Uylenburg en nicht van Hendrick Uylenburgh, een Amsterdamse kunsthandelaar die onder meer de jonge schilder Rembrandt Harmensz. van Rijn in zijn stal had.

Houd u dit even vast.

Vorige week dinsdag debatteerde de Eerste Kamer over de voorgenomen aankoop door het rijk van een schilderij van Rembrandt, De Vaandeldrager. Voor 175 miljoen euro wilden de erven Élie de Rothschild er afstand van doen. De familie had het in 1840 bij Christie’s gekocht voor de somma van 840 pond.

Nadat in december de Tweede Kamer al akkoord was gegaan, was nu ook een meerderheid van de Eerste Kamer het eens met de aankoop. Deal gesloten: de belastingbetaler draait grotendeels op voor de kosten, een trust van de familie De Rothschild in een belastingparadijs wordt 175 miljoen rijker, het Rijksmuseum heeft er weer een Rembrandt bij: de 23ste.

Rembrandt schilderde De Vaandeldrager in 1636, toen hij dertig jaar oud was, twee jaar nadat hij in Sint-Annaparochie, in Noord-Friesland, was getrouwd met Saskia Uylenburgh.

Mary Fiers voerde dinsdag het woord namens de PvdA. Fiers verklaarde dat Rembrandts ‘zelfbewuste selfie’ vast en zeker was terug te voeren op zijn prille verliefdheid. Er zijn plannen om de dure aankoop straks een tournee te laten maken langs de twaalf provincies, zodat iedereen die heeft meebetaald het schilderij dicht bij huis kan zien. Fiers: ‘Wellicht moet Rembrandt, de verliefde jonge kunstenaar, zijn tournee beginnen in Leeuwarden, de geboorteplaats van zijn geliefde. Of wellicht moet hij zijn tournee daar eindigen en misschien wel blijven.’

Daar was Ferd Crone, fractiegenoot van Fiers, het roerend mee eens. Sterker: hij had Fiers het idee aan de hand gedaan een flinke steen in de vijver te werpen. Zou het nou zo’n raar plan zijn de nieuwe Rembrandt permanent in Leeuwarden te exposeren, en niet in het Rijks?

Ferd Crone is niet helemaal onbevooroordeeld, al beweert hij van wel: ‘Ik heb een hele neutrale waarneming.’ Toch kan hij niet ontkennen dat hij twaalf jaar – tot en met 2019 – burgemeester van Leeuwarden is geweest. Laat hij er niet omheen draaien: ‘Natuurlijk moet dit schilderij in het Fries Museum hangen! Rembrandt was getrouwd met Saskia Uylenburgh. Ze kwam uit Leeuwarden en was de dochter van de burgemeester.’

Maar eerlijk is eerlijk, Saskia is op het schilderij in geen velden of wegen te bekennen. Het staat zelfs niet vast dat Rembrandt zichzelf als model heeft genomen voor De Vaandeldrager. Met zulke futiliteiten moet je bij Ferd Crone niet aankomen. ‘Natuurlijk is het Rembrandt. En je ziet duidelijk een verliefd man. Saskia was de liefde van zijn leven, hij is na haar dood nooit meer getrouwd. Ze was zijn muze.’ Saskia overleed toen ze 29 was, in 1642, aan een ‘uitteerende ziekte’.

Crone kan er kort over zijn: ‘Het Rijksmuseum heeft al genoeg Rembrandts. Waarom moet deze er ook nog bij? Of je er nou 22 hebt of 23, dat maakt weinig uit.’ Het valt niet te ontkennen dat als er grote kunstaankopen worden gedaan, die altijd naar musea in de Randstad gaan – niet zo lang geleden nog twee samen met de Franse staat aangekochte andere Rembrandts, Marten en Oopjen, voor 160 miljoen euro, ook uit het bezit van de De Rotschilds.

Het Fries Museum heeft dus welgeteld één ets van Rembrandt, van dominee Silvius, een aangetrouwde neef van Saskia.

Tentoonstellingen maken kunnen ze, in het Fries Museum, zegt Crone. In 2018/2019 hadden ze Saskia en Rembrandt: liefde in de Gouden Eeuw: doorslaand succes. Daar hing het schitterende Saskia en profil in rijk gewaad, dat Rembrandt een paar maanden na haar overlijden voltooide en dat hij tegen het eind van zijn leven wegens geldgebrek moest verkopen. Het was helaas geleend van de Gemäldegalerie Alte Meister in Kassel: Saskia kwam even thuis, maar bleef niet lang logeren.

In de Eerste Kamer zei Mary Fiers mede uit naam van Crone dat we moeten ‘omdenken’; De vaandeldrager in Leeuwarden zou mooi ‘tegenwicht kunnen bieden aan de in de politiek zo actuele tweedeling tussen de Randstad en de regio.’

Het schilderij zou de aantrekkingskracht van het Fries Museum sterk vergroten, denkt Crone. En laten we niet zo moeilijk doen: hoe ver is het nu helemaal van Amsterdam naar Leeuwarden? Komt zo’n toerist bovendien ook eens buiten de Ring A10. Nee, zijn idee past helemaal in de spreiding waar ze het in het overvolle Amsterdam zo vaak over hebben.

bert.wagendorp@persgroep.net