ColumnBert Wagendorp

De sterke staat is terug: zien we Mark Rutte binnenkort in de Volkskrant-rubriek 180 Graden?

null Beeld

Als de analyse van de verkiezingsprogramma’s die Ariejan Korteweg dinsdag in de Volkskrant publiceerde klopt, komt de sterke staat terug. ‘De kleine overheid is uit de mode.’ De sterke staat ís natuurlijk al een tijdje terug, met name sinds het coronavirus de economie sloopte en die moest worden gered uit de staatskas. Net als in 2008, toen de staat de banken uit de puree moest halen. De roep om de sterke staat neemt altijd in volume toe wanneer er dingen fout lopen die de markt zelf niet kan of wil oplossen. Als er oorlog dreigt hoor je ook niemand over een kleinere overheid.

In elk geval lijken de mensen die de afgelopen maanden bleven roepen dat alles weer snel bij het oude zal zijn als we het virus op z’n rug hebben liggen ongelijk te krijgen. Het mag natuurlijk niet worden uitgesloten dat alle mooie woorden in de verkiezingsprogramma’s over een terugkeer van een sterke overheid en inperking van de vrije markt op 18 maart opeens hun houdbaarheidsdatum hebben verloren, en dat we toch weer terugkeren naar zoals het was, maar die kans lijkt me niet zo groot. Politieke partijen zijn spiegels van de samenleving, en daar lijkt de weerzin tegen de dominantie van het neoliberale vrijemarktdenken te groot om te negeren. Het begint door te dringen wie daar het meest van profiteert: in elk geval niet de gemiddelde burger.

Klaas Dijkhoff, de fractieleider van de VVD en een man met een scherpe neus voor wat er speelt in die samenleving doordat hij bij PSV altijd tussen het gewone volk staat, kwam daarom in 2019 al met zijn discussiestuk ‘Liberalisme dat werkt voor mensen’. Kennelijk hangen ze volgens Dijkhoff bij de VVD nu nog een liberalisme aan dat níét werkt voor mensen, dus het is terecht dat hij de bakens probeert te verzetten.

Het is ook belangrijk dat juist de VVD tracht iets van een nieuwe visie te ontwikkelen, hoewel ze daar een leider hebben die altijd beweert allergisch te zijn voor visies. Maar misschien zijn Mark Rutte door de coronacrisis alle zekerheden ontnomen, is er sprake van een wonderbaarlijke bekering en zien we Rutte binnenkort in de Volkskrant-rubriek 180 Graden, waarin hij zegt dat hij niets liever doet dan visies bedenken, vooral over de rol van de staat.

In elk geval is de opvatting van de VVD doorslaggevend. Die partij wordt op 17 maart weer de grootste en levert de premier. Als de VVD het roer wil omgooien en de rol van staat en markt fundamenteel wil herzien, dan gebeurt dat. Want alle eventuele coalitiepartners willen het ook.

Het schijnt, maak ik op uit Kortewegs stuk, dat de invloed van één artikel van grote invloed is geweest op het nieuwe denken binnen de VVD: Renewing liberalism for the 21st century, uit The Economist van 13 september 2018. Uri Rosenthal, voorzitter van de programmacommissie, las het en zag het licht. Het is een doorwrocht stuk van ruim tienduizend woorden in wat je gerust de bijbel van het liberalisme mag noemen. Ik ging het meteen lezen, om erachter te komen wat we van het nieuwe VVD-verkiezingsprogramma mogen verwachten.

The Economist pleit voor een radicale hervorming van het liberalisme, dat volgens het tijdschrift afstand moet nemen van het conservatisme, de macht van de grote multinationals moet breken, een écht liberale houding jegens migratie moet innemen en dient op te komen voor eerlijker belastingen: minder op loon, meer op kapitaal.

Bij de PvdA mogen ze wel oppassen dat ze straks door de VVD niet links worden gepasseerd.

Meer over