CommentaarPeter Giesen

De schade die Donald Trump toebrengt aan de Amerikaanse democratie is enorm

President Trump zwaait naar zijn supporters als hij aankomt bij het Witte Huis. Beeld AP
President Trump zwaait naar zijn supporters als hij aankomt bij het Witte Huis.Beeld AP

Als burgers niet meer vertrouwen op de verkiezingen, biedt de democratie geen enkel houvast meer en worden ze ontvankelijk voor leugens, desinformatie en manipulatie.

Overleeft de Amerikaanse democratie een frontale aanval van de president? Waarschijnlijk wel, maar Donald Trump brengt haar enorme schade toe met zijn optreden. De kern van de democratie is dat de verliezer zijn nederlaag erkent en de macht overdraagt. Door deze regel te negeren brengt Trump de Amerikaanse democratie in gevaar.

Zijn optreden en taalgebruik zijn orwelliaans. Hij zegt de democratie te willen redden en te willen voorkomen dat Amerika een bananenrepubliek wordt, terwijl zijn autocratische optreden de inwoners van Latijns-Amerika bekend zullen voorkomen. Hij zegt een patriot te zijn die Amerika weer groot wil maken, maar hij is bereid zijn land in een constitutionele crisis te storten ter wille van zijn eigen persoonlijke en financiële belangen.

Het is ongetwijfeld waar dat Trump niet tegen zijn verlies kan, zoals sommige analisten stellen, maar die verklaring ontneemt het zicht op het berekenende karakter van zijn optreden. De politieke carrière van Trump is gebouwd op disruptie, twijfel zaaien en het delegitimeren van zijn tegenstanders. Zo deed hij mee aan het verspreiden van het onjuiste bericht dat Barack Obama niet in de Verenigde Staten is geboren en daarom nooit president had mogen worden. Toen hij in 2016 de popular vote verloor van Hillary Clinton wist hij ook al zeker dat er was gefraudeerd. Hij zette zelfs een onderzoekscommissie aan het werk, die echter geen bewijzen vond. Volgens Trump kwam dat uiteraard omdat zij was tegengewerkt door de gevestigde orde. De aanval op de verkiezingen is slechts de climax van een presidentschap waarin hij voortdurend leugens, wilde beweringen en complottheorieën de wereld in hielp.

Donald Trump speelt een spel dat hij, vanuit zijn optiek, niet kan verliezen. In eerste instantie wint hij tijd. Misschien komt er alsnog massale verkiezingsfraude aan het licht en kan hij president blijven – een zeer onwaarschijnlijk scenario. Misschien worden kleinere gevallen ontdekt en kan hij door machinaties, bijvoorbeeld via het Hooggerechtshof, aan de macht blijven – iets minder onwaarschijnlijk. Maar normaal gesproken zal hij zijn biezen moeten pakken en wordt Joe Biden president.

In een gezonde democratie zou een politicus zich met gedrag als dat van Trump voorgoed onmogelijk maken. Maar de Verenigde Staten zijn allang geen gezonde democratie meer. Met zijn aanval op de verkiezingen verschaft Trump zich juist politiek kapitaal voor de komende vier jaar. Hij kan zich blijven voordoen als de volksheld die tot het uiterste gevochten heeft, maar wiens overwinning door ‘de elite’ is gestolen. Tegelijkertijd ondergraaft hij daarmee de autoriteit van Joe Biden.

Het is een manier van politiek bedrijven die slechts kan gedijen in een land waarin een groot deel van de burgers zijn vertrouwen in democratie en rechtsstaat is verloren. De afgelopen vier jaar heeft Donald Trump zijn best gedaan om dat vertrouwen verder te ondermijnen, met zijn aanvallen op de rechtspraak, de media en de wetenschap. De aanval op de verkiezingen is de kroon op zijn werk.

Als burgers niet meer vertrouwen op de verkiezingen, biedt de democratie geen enkel houvast meer en worden ze ontvankelijk voor leugens, desinformatie en manipulatie. Het huiveringwekkende schouwspel in de Verenigde Staten is een waarschuwing voor de rest van de westerse wereld.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over