VerslaggeverscolumnAriejan Korteweg in Den Haag

De Ruttomanie gaat zover dat een Nederland zonder Mark Rutte onvoorstelbaar is

null Beeld

De tekening van Jos Collignon in de zaterdagkrant vat de toestand bondig samen: vier coalitiepartijen ploffen uit het kabinet comfortabel in een stootkussen. Pal daarnaast geeft Lodewijk Asscher de geest.

Intussen ben ik benieuwd naar het vervolg. Het heeft er veel van weg dat de coalitiepartijen bezig zijn die tekening eenvoudigweg om te keren. Hun aanvoerders dalen uit hun zachte kussens neer in de nieuwe politieke werkelijkheid en slaan zich het stof van de kleren.

Mij zit dat enorm dwars, ik zeg het maar meteen. Omdat het zelfreinigend vermogen van de politiek hier in het geding is. We beleven, volgens Mark Rutte, een van de twee grootste crises in de ruim tien jaar dat hij premier is. Er is bij de toeslagenaffaire sprake van systeemfalen, vindt hij: de manier waarop de overheid functioneert, moet ingrijpend worden herzien.

De tekening van Collignon (op z’n kop).  Beeld
De tekening van Collignon (op z’n kop).

Dat is nogal wat. Een draai moet worden gemaakt van wantrouwen naar vertrouwen, van weghouden naar openheid, van achterkamer naar transparantie, van etnisch profileren naar zonder aanziens des persoons. Ambtenaren krijgen er cursussen voor, over cursussen voor politici heb ik nog niets gehoord.

Wie gaat die draai dirigeren? Als de situatie werkelijk zo ontspoord is als de minister-president zegt, wettigt dat de vraag of zoiets onder zijn leiding kan. Job Cohen had daar in Buitenhof een aardige omschrijving voor: wanneer een elftal een compleet mislukte wedstrijd speelt, moet je dan twee spelers wegsturen en kan de coach aanblijven?

Vingerafdrukken op dossiers 

De kwestie zoemt tijdens het toeslagendebat rond op het Binnenhof. Soms luid, met name als Geert Wilders aan het woord is. ‘Wiebes trad af om de grote VVD-baas te beschermen. Het zou hem sieren af te zien van het lijsttrekkerschap.’ Even kijkt Rutte op van zijn papieren. Ook Marijnissen en Jetten – ‘uw vingerafdrukken zitten op alle dossiers’– zijn fel.

Harder, want principiëler, is Pieter Omtzigt. Het is alsof de gesel Gods neerdaalt op kabinet én Kamer én pers. Hij noemt Nederland een bananenmonarchie waar de parlementaire controle een farce is. Daar zijn volgens Omtzigt allerlei redenen voor, maar één heel belangrijke is de informatievoorziening.

Rutte-doctrine, dat is het woord waarin alles samenkomt. Een typisch frame-woord, met alle schijnhelderheid van dien. Zo vaak gebruikt dat het al een – door Stoepkrijtske aangemaakt – lemma op Wikipedia is.

Ik zoek CDA-Kamerlid Martijn van Helvert op, die de Rutte-doctrine opvoerde in een opiniestuk voor NRC. Daar ging het over de bemoeienis van de premier met moties aangaande de steun aan strijdkrachten in Syrië. ‘Dan kan Rutte zich eerst niet herinneren dat hij zich ermee heeft bemoeid, om dat later toch toe te geven. Ik dacht altijd dat het schuiven met wat vertrouwelijk is, iets van Buitenlandse Zaken was. Door Omtzigt en Renske Leijten begrijp ik dat het breder zit.’ Of die breedte ook Wopke Hoekstra omvat, zowel minister van Financiën als CDA-lijsttrekker, daarover kan Van Helvert niets zeggen. Wel zegt hij dat diens positie als lijsttrekker – ‘voor zover ik weet’ – bij het CDA niet ter discussie staat.

‘De kiezer is de baas’, vindt hij. Dat is ook de VVD-verdedigingslinie. ‘We hebben 25 duizend leden’, zegt de VVD-spindoctor. ‘Misschien hebben er twee of drie daarvan weleens besproken of Rutte lijsttrekker moet zijn. Verder speelt dit niet.’ 

Zelfreflectie

Zelfreflectie, dat is het andere woord dat terugkomt in het Kamerdebat. Omtzigt vraagt er om, Segers roept Wilders ertoe op. Die er niet van wil weten. Maar wel dezelfde oproep doet aan Rutte. Vergeefs. Rutte kan door, vindt Rutte.  Bovendien: hij staat hier toch zeker niet op het VVD-partijcongres.

De VVD neemt dat als een vanzelfsprekendheid over. De man onder wiens verantwoordelijkheid het systeem kromtrok, is volgens VVD’ers lenig genoeg om het weer recht te buigen. Rutte neemt alvast een voorschotje: ‘Mijn denken is opgeschoven.’  Volgens een peiling van Kieskompas vindt een meerderheid van de kiezers dat Rutte door kan. ‘Er zijn veel steunbetuigingen binnengekomen’, meldt de spindoctor nog.

Zo ver gaat de Ruttomanie, zo moeilijk is het geworden ons een politieke werkelijkheid buiten hem om voor te stellen. Nederland zonder Rutte? Onvoorstelbaar.

Meer over