ColumnSheila Sitalsing

De premier had een grote mond over goed bestuur, maar woensdag stond hij gewoon weer te rutteren

null Beeld
Sheila Sitalsing

Grappig bericht op Volkskrant.nl: ‘Tientallen grote Nederlandse bedrijven spreken af om zich aan de belastingregels te houden’. Er is een ‘code’ waarin Philips, Jumbo, Ahold enzovoorts plechtig beloven geen belasting te ontwijken en eerlijk te zijn over belastingafdrachten. Bedrijvenclub VNO-NCW is beretrots, rept van ‘leiderschap’ en ‘internationaal echt uniek’.

Eerst denk je: geintje. Dan zie je: is echt. Zover is het dus met ons gekomen. Dat de regels volgen en de dingen doen zoals ze ooit bedoeld waren ‘leiderschap’ heet en je een lolly oplevert.

Het is als met die nieuwe bestuurscultuur in Den Haag. Die komt bij nadere beschouwing ook gewoon neer op de dingen doen zoals ze ooit bedoeld waren. Eerlijk zijn, laten zien hoe je bent gekomen tot een ingrijpend besluit, ingrijpend besluit niet nodeloos vervuilen met politiek handjeklap, in de gaten houden of een ingrijpend besluit netjes kan worden uitgevoerd en of er niet iemand onder de wielen raakt, bij onverhoopt overrijden meteen sorry zeggen en schade vergoeden en systeem aanpassen en zonder huilen je functie neerleggen en je langdurig diep gaan schamen.

Klinkt niet moeilijk. Toch zijn er mensen die ermee worstelen. De premier bijvoorbeeld. Hij had ‘radicale ideeën’ over goed bestuur, maar woensdag stond hij gewoon weer te rutteren over zijn mogelijke overtreding van de archiefwet (zie ook hierboven onder het kopje: eerlijk zijn).

Rutteren is: 1) Stomverbaasd doen want dit had je nooit zo bedoeld, joh. Sterker nog: je bent opgetrokken uit louter goede bedoelingen.

2) Metéén alle medewerking toezeggen voor het tackelen van het probleem, gesteld dat er een probleem ís natuurlijk, want gezien voornoemde goede bedoelingen is het vermoedelijk uitgesloten dat we hier überhaupt een probleem te pakken hebben. Daarbij veelvuldig reppen van ‘een systeem’ van ‘realtime archiveren’, alsof het hier niet gaat om een verzinsel van eigen makelij, maar om een archiveringsstelsel dat door een breed samengestelde commissie is ontworpen.

3) Zo gewoon mogelijk wegfietsen op je gewone fiets.

Het ontleden van dit mechanisme is belangrijk omdat er misschien een begin van een antwoord in besloten ligt op de vraag die de Rekenkamer ook dit jaar weer opwierp op Verantwoordingsdag: hoe kan het dat er wéér belastinggeld is uitgegeven waarvan tijdens het uitgeven niemand naging of het wel deed wat de bedoeling was, hoe kan het dat het kabinet wéér de Tweede Kamer passeerde, hoe kan het dat de uitvoering (gewoon helpen van bevingsslachtoffers in Groningen, van toeslagouders) wéér vastloopt?

Woensdagmiddag zat ik in een zaaltje vol mensen die met hart en ziel werken aan het evalueren van beleid. Ze bogen zich over de verdrietige vraag waarom er zo weinig belangstelling is voor evaluaties als deze van de Rekenkamer en voor bijsturen wanneer uit de evaluatie blijkt dat beleid dreigt te ontsporen (let in dit verband op het Criminaliteits Anticipatie Systeem CAS van de politie, een algoritme dat volgens de Rekenkamer aan geen enkele basisvoorwaarde voor zorgvuldigheid voldoet).

Omdat het niet sexy is, opperde iemand. Omdat ambtenaren zich niet veilig voelen om aan de bel te trekken op hun eigen ministerie. Omdat er de neiging bestaat onderzoeken waarin ‘dit loopt uit de klauwen’ staat onder het tapijt te vegen.

Het begint met leiderschap, zei iemand. Niet jokken over fouten. Willen leren. En ook: niet op eigen gezag sms’jes wissen als het zo uitkomt. Daar ergens begint het.

Meer over