CommentaarPeter Giesen

De Polen moeten voelen dat het EU-lidmaatschap verplichtingen met zich meebrengt

Het primaat van het EU-recht is geen aantasting van de nationale soevereiniteit, zoals de Polen beweren.

null Beeld EPA
Beeld EPA

De politiek van de Poolse regering tegenover de Europese Unie geeft al jaren blijk van een onverteerbare dubbelhartigheid. Polen profiteert als weinig andere landen van subsidies en het vrij verkeer van werknemers, maar schendt voortdurend Europese waarden als de onafhankelijkheid van media en rechtspraak.

De uitspraak van het Constitutioneel Tribunaal in Warschau dat Pools recht voorrang heeft boven EU-recht is een nieuw dieptepunt in een slepende strijd tussen Brussel en Warschau. Juristen spreken van een ‘juridische Polexit’, waarbij Polen zich buiten de Europese rechtsorde plaatst.

Volgens nationalisten, in Polen en daarbuiten, is het zogeheten primaat van het EU-recht een aantasting van de nationale soevereiniteit. Dat is een valse voorstelling van zaken. Ten eerste heeft Polen als soeverein land de beslissing genomen tot de EU toe te treden en daarmee haar regels te aanvaarden. Ten tweede geldt het primaat van het EU-recht alleen voor zaken waarover de lidstaten van de EU afspraken hebben gemaakt.

Zonder dit primaat kunnen Europese wetten en regels niet worden gehandhaafd. Als het Europees Hof van Justitie niet meer als finale arbiter wordt erkend, zoals Polen nu doet, kan elke lidstaat zijn eigen draai aan EU-wetten geven, of ze gewoon aan zijn laars lappen. Het primaat van het EU-recht is daarom het cement dat het Europese Huis bij elkaar houdt.

Eerder probeerden Duitsland, Frankrijk en andere landen op onderdelen te tornen aan de voorrang voor Europees recht, maar Polen heeft nu gekozen voor een frontale aanval op het principe zelf. De Europese Commissie heeft dan ook geen andere keuze dan keihard op te treden. Sowieso mag de 36 miljard euro die Polen nog krijgt uit het Europees herstelfonds niet worden overgemaakt, zolang Polen het primaat van het EU-recht niet erkent.

Een grote meerderheid van de Polen wil lid van de EU blijven. Ook de regerende PiS-partij heeft gezegd dat zij geen Polexit wil. Zij moeten voelen dat een lidmaatschap ook verplichtingen met zich meebrengt. Dat vraagt om een harde Europese houding. Zoals Dariusz Mazur, woordvoerder van een Poolse vakbond van rechters, onlangs zei: no values, no money.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over