commentaar

De oorlog in Oekraïne toont de willekeur van het migratiebeleid in Europa

Het terugduwen en afschrikken van vluchtelingen is een verwerpelijke praktijk die wordt toegepast bij gebrek aan een fatsoenlijk Europees migratiebeleid.

Carlijne Vos
Migranten proberen in een rubberen bootje Het Kanaal over te steken, augustus 2020. Beeld AFP
Migranten proberen in een rubberen bootje Het Kanaal over te steken, augustus 2020.Beeld AFP

Het Europese asiel- en migratiebeleid piept en kraakt al sinds de grote Syrische vluchtelingenstroom van 2015. Bestaande regels bleken niet te werken. Zo stelt de Dublin-verordening dat asiel moet worden aangevraagd in het land waar vluchtelingen binnenkomen. Dit had tot gevolg dat Italië en Griekenland bleven zitten met het leeuwendeel van de asielzoekers. De overige Europese lidstaten sloten hun grenzen. Sindsdien is het ieder voor zich en is de bereidheid om nog een toekomstbestendig en solidair Europees migratiebeleid te ontwikkelen ver te zoeken.

Bij gebrek aan een plan worden arbeidsmigranten en vluchtelingen die Europa illegaal proberen te bereiken, nu vooral teruggeduwd. Als gevolg van deze illegale ‘pushbacks’ vroren Irakezen dood aan de grens met Polen en verdrinken families in Griekenland en in Het Kanaal. De bewaking van ‘onze’ grenzen wordt zelfs uitbesteed tot aan de overkant van de Middellandse Zee, waar de Libische kustwacht zich met Europees geld schuldig maakt aan tal van mensenrechtenschendingen. Het nieuwste dieptepunt in de ‘afschrikking‘ is het plan van de Britse regering om kansarme mannelijke asielzoekers op een enkele reis naar Rwanda te sturen.

De oorlog in Oekraïne toont pijnlijk tot welke willekeur het ontbreken van een fatsoenlijk migratiebeleid leidt. Voor Oekraïense vluchtelingen gaan de deuren wijd open, terwijl op de Griekse eilanden Syrische en Afghaanse oorlogsvluchtelingen al jarenlang uitzichtloos wegkwijnen in opvangkampen. In Nederland leidt de willekeur tot overvolle asielzoekerscentra (azc’s). Gemeenten willen wel ruimhartig Oekraïners huisvesten, maar niet de 13 duizend statushouders uit Syrië, Jemen of Eritrea die de plekken in de azc’s bezetten.

De verstopte asielketen leidt tot zulke erbarmelijke situaties in aanmeldcentrum Ter Apel, dat de burgemeester van Groningen het centrum al vergeleek met Lampedusa; ‘een beschaafd land onwaardig’. Vrijdag trok ook de Kinderombudsman aan de bel over alleenreizende kinderen die in Ter Apel aan hun lot worden overgelaten en het centrum ‘met meer trauma’s’ zouden verlaten dan waarmee ze erin zijn gekomen.

Het wegduwen, uitbesteden en afschrikken is bedoeld om te voorkomen dat kansloze asielzoekers en arbeidsmigranten illegaal Europa bereiken, een beroep doen op dure opvangcapaciteit en het draagvlak voor ‘échte’ vluchtelingenopvang ondermijnen. Maar in de praktijk worden zo ook vluchtelingen uitgesloten die wel recht hebben op bescherming en daarmee tornt Europa aan de fundamenten van zijn waardengemeenschap. Tot hoe ver willen landen nog gaan om ‘Fort Europa’ te beschermen?

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over