COLUMNKustaw Bessems

De onthoofding van Samuel Paty is efficiënt: we weten allemaal weer welke lijn we niet over kunnen

Je kan het soms bijna vergeten. Dat de meesten van ons zich onder dreiging van geweld strikt houden aan een paar islamitische regels, of we nu de islam aanhangen of niet.

Dit keer worden we eraan herinnerd door de onthoofding van geschiedenisleraar Samuel Paty, een paar straten van zijn school, in een voorstad van Parijs. Hij was zo moedig geweest bij een les over vrijheid van meningsuiting Mohammed-cartoons te tonen uit het blad Charlie Hebdo, waarvan vijf jaar geleden een groot deel van de redactie werd vermoord.

Jihadistische aanslagen in Europa zijn dit jaar ‘kleinschalig’ en maken ‘weinig slachtoffers’, schreef de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding vorige week. En inderdaad, Samuel Paty is één leraar. Zijn hoofd één hoofd. Je kunt ook zeggen: het is efficiënt terrorisme, want we weten allemaal weer waar de lijn loopt die we niet over kunnen. Omdat wij anders ook ‘een hond’ zijn ‘die het heeft aangedurfd om de profeet te beledigen’ en dus moet worden ‘geëxecuteerd’, zoals Patys moordenaar het handzaam samenvatte.

Verscheidene Nederlandse leraren haastten zich te zeggen dat meer onderwerpen spanning geven: Turkse politiek, rechts-extremisme, Zwarte Piet. Zonder daar iets aan af te doen, is dit toch van een andere orde. Maar wanneer je het over alles tegelijk hebt, heb je het nergens over en dat is wel zo veilig.

Op tv verscheen een docente maatschappijleer die uit de moord de conclusie had getrokken: ‘Zie je hoe belangrijk het is dat wij voldoende leren over hoe je moeilijke onderwerpen in een klas bespreekt?’ Ze vond dat je de Mohammed-cartoons beter kon behandelen zonder die te laten zien. En benadrukte: ‘Bij vrijheid van meningsuiting hoort verantwoordelijkheid. Ik mag best mijn mening zeggen, maar je hoeft niet mensen te kwetsen.’

Dat gekwetstheid ook een machtsmiddel is, zeker wanneer ze met dreiging gepaard gaat? Ik vrees dat weinig Nederlandse leerlingen dat meekrijgen.

Lerarenopleider Jasper Rijk schreef wél in deze krant op wat achter alle zalvende taal schuilgaat: ‘Ik zou nu met een heilig vuur aan de slag moeten om lesmateriaal te maken, waarbij de spotprent een voorname rol speelt. Ik weet alleen niet of ik dat nog durf.’

D66-leider Sigrid Kaag zei te hopen ‘dat geen enkele docent zich door deze brute daad beperkt voelt in het vak’. Nou, mevrouw Kaag, wat denkt u? Het is niet de taak van politici om te hopen. Hoe gaat u de vrijheid van docenten en van ons allemaal verdedigen, terwijl een wereldwijde jihadistische beweging op ieder moment elke vermeende ketter kan afstraffen? Waar is het plan?

Paty was slachtoffer van een haatcampagne op sociale media, begonnen door de vader van een leerlinge. De schoolleiding was gewaarschuwd. Eén conclusie is dus dat scholen op zo’n moment onmiddellijk de autoriteiten moeten inlichten, dat de docent dan ruimhartige bescherming verdient en de ophitsers bezoek van de politie.

Er gaan stemmen op om strikter voor te schrijven hoe scholen de vrije expressie moeten behandelen. Zulke dwang stuit me tegen de borst, maar is misschien nodig om wat terrein terug te winnen. Uit zichzelf zeggen religieuze fanatici nooit eens: genoeg gekoeioneerd, we laten het erbij.

De enige echte manier zou zijn om die Mohammed toch eindeloos en schitterend belachelijk te maken, net zo lang tot al zijn aanhangers wat eelt op de ziel hebben. Omdat van kritiekloze verering en humorloze verheerlijking altijd onverdraagzaamheid en onderdrukking komen. Hij is er precies het soort opgeblazen gezagsfiguur voor.

Maar wie doet zoiets? In Nederland alleen Geert Wilders, verbeten en verpakt in vreemdelingenhaat. En slechts mogelijk dankzij zware beveiliging. Want anders kost het je de kop. Iets dat u nog niet eens zo lang geleden spreekwoordelijk zou hebben opgevat.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Lees ook

Franse regering komt met stevige maatregelen na onthoofding leraar
Minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin kondigde aan dat hij islamitische stichtingen die ‘vijanden van de republiek zijn’ wil verbieden.

Vijf jaar na ‘Charlie Hebdo’: ‘De satire is nog nooit zo fragiel geweest’
Het tijdschrift bestaat nog steeds, maar opereert vanuit een geheime locatie. Het is nog moeilijker geworden voor satire in Frankrijk, zegt Caroline Fourest, journalist en oud-medewerker.

Hoofdverdachte steekpartij Parijs verwijst in bekentenis naar Mohammed-cartoons
Vorige maand was er ook al een steekpartij in Parijs, vlak bij het oude kantoor van het satirische blad Charlie Hebdo.

Meer over