ColumnMarcia Luyten

De noodzaak van rust, structuur en eigenwaarde in het onderwijs

null Beeld

Er is het nodige gezegd over Klassen, die opnieuw buitengewone tv-serie van Esther Gould en Sarah Sylbing, maar een cruciaal punt bleef onbesproken. De discussie ging over de selectie aan het eind van het basisonderwijs: kinderen van hoogopgeleide ouders krijgen, bij gelijk resultaat, een hoger schooladvies dan kinderen van laagopgeleide ouders.

Dat was geen nieuws, maar hier zagen we de achterstelling in de praktijk. De Turkse Yunuscan wiens ouders geen Nederlands spreken moet zich voor een havo-advies dubbel bewijzen. De superslimme Anyssa die voor haar laagbegaafde grootouders zorgt, mag niet naar het vwo. En er is de bevlogen wethouder Marjolein Moorman die de vroege selectie – en daarmee dit klassenonderwijs – wil stoppen. Maar dan gaat Moorman naar Engeland.

Ze bezoekt in Londen scholen die tot de allerslechtste behoorden, tot er een andere wind ging waaien. We zien leerlingen in een rood jasje met wit gesteven hemd en een das om acht uur de school inrennen, om pas om vijf uur naar buiten te komen. In de tussentijd is er orde, structuur, concentratie, zijn er uitstekende leraren en dito resultaten. Op een bord in de hal hangen de scores van alle leerlingen. Ook voor gedrag.

Het bracht me terug naar de internationale school in Kampala waar onze kinderen, gestoken in blauwgrijs schooluniform, leerden lezen, schrijven en rekenen. Elke vrijdagmorgen begon met een Assembly. Dan verzamelden ouders zich onder een paviljoen. De kinderen kwamen op het ritme van een drum in rijen aanlopen om vóór de ouders op matten en bankjes te gaan zitten. Op het podium memoreerde schoolhoofd Kate de hoogtepunten van die week, er werd gezongen.

Aan het eind van de bijeenkomst voerde een klas een toneelstukje op, maar niet voordat de Tafeltjestest was afgenomen. Het schoolhoofd riep een leerling naar voren die had aangegeven alle tafeltjes te beheersen.

Het begon simpel: 2 keer 6. Allengs werden de sommen moeilijker. Staand tussen de andere ouders brak mij het zweet uit. Ik durfde niet goed meer te kijken, bang getuige te zijn van de publieke executie van een 11-jarige. Terwijl ik biddend de uitkomst van 8 keer 7 afwachtte, werd ik aangestoten. Een Britse vader. Hij grinnikte: ‘Nederlands zeker?’ Hij had het eerder gezien. Nederlanders konden hier niet tegen.

Hetzelfde overkwam de delegatie van Marjolein Moorman in Londen. Ze hoorden de peptalk en stevige instructies in een assembly van de Londense school.

Een blonde Amsterdamse zei: ‘Moeten de kinderen zich dan altijd voegen naar de normen van de gegoede middenklasse? Terwijl ze ook hun eigen achtergrond, cultuur en waarde hebben?’ Moorman: ‘De enige vraag is wel: wat blijft er over van hun eigen karakter?’

Het duurde even voordat ik in Kampala zag dat karakter en talent van kinderen beter tot uitdrukking komt als ze worden ontdaan van hun achtergrond. Met een uniform is niet meer te zien welke ouders dure sneakers en merktruien kunnen betalen. Hetzelfde geldt voor het uitstekende, ambitieuze onderwijs waar ieder kind recht op heeft, ongeacht de cultuur of portemonnee van zijn ouders. Zoals de directeur van de Londense school zegt: ‘We krijgen hier rijen experts die ons vertellen waarom onze kinderen moeten mislukken: dyslexie, verslaafde ouders, een vader in de bak.’

De ervaring leerde dat met orde, structuur, goede leraren en genoeg middelen kinderen uit een achterbuurt in staat zijn tot de hoogste scores. Deze Engelse scholen laten het kind stijgen. Niet de leraar dalen.

De vraag is waarmee kinderen die leven in een harde straatcultuur en een chaotisch thuis het meest zijn geholpen. Niet met een schijntegenstelling tussen het behoud van hun eigen cultuur of karakter, en een ambitieuze opleiding die het onderste uit de kan haalt. Zoals de Londense schooldirecteur de Nederlanders meegaf: ‘Je moet ophouden met denken in termen van achtergrond. Niet achtergrond bepaalt hun kansen. Dat doet hun cv.’

In Londen bleek dat de ongelijke schooladviezen waartegen Moorman strijdt, symptoom zijn van goedbedoelde, maar juist voor deze kinderen desastreuze weekhartigheid. Geef ze rust en structuur en gun ze de eigenwaarde, de trots en de kansen die komen met streng toponderwijs.

Marcia Luyten is journalist en schrijver.

Meer over