columnSander Schimmelpenninck

De moderne familie in een conservatief land

null Beeld
Sander Schimmelpenninck

U moet het me verder niet kwalijk nemen, maar ik belandde afgelopen week in een uitzending van het SBS6-programma Lange leve de liefde. In dat programma worden mensen in het kader van de liefde bij elkaar opgesloten in een smakeloos witte Vliebiza-villa, sinds Big Brother de geijkte setting voor Hollandse realitytelevisie. In de aflevering van afgelopen week was te zien hoe een opdringerige man een verlegen vrouw intimideerde.

De man bleef maar ongepaste vragen stellen en fantaseerde openlijk over allerlei zaken waar de vrouw duidelijk niet op zat te wachten, maar dat is tegenwoordig blijkbaar gewoon familietelevisie. Uiteindelijk bleef vooral de onvermijdelijke afwijzing hangen. De vrouw wees de man niet af omdat het een engerd was, maar omdat hij uit een pleeggezin kwam – ‘ik hecht toch wel heel erg aan traditionele familiebanden’.

Nu valt niet uit te sluiten dat de vrouw het pleeggezin slechts als een stok gebruikte om de stalker het bubbelbad uit te slaan, maar toch was het pijnlijk: dat de man een pleegkind was, was nu net het enige waar hij níet op afgerekend had mogen worden. Het was wel veelzeggend: in Nederland zijn de opvattingen over gezin en familie nog altijd extreem conservatief. Wie niet voldoet aan de norm van een heterogezin met minimaal twee kinderen, heeft flink wat uit te leggen.

Iedere kinderloze vrouw van boven de dertig weet hoe meedogenloos en impertinent Nederlanders zijn. ‘Waarom heb je nog geen kinderen?’ is een vraag die door een volstrekte onbekende bij een eerste ontmoeting kan worden gesteld. Of, als je er één hebt: ‘Waarom neem je geen tweede? Één kind is zielig!’. Ik verbaas me wel vaker over de achterlijkheid waar vrouwelijke leeftijdsgenoten mee te kampen hebben, meestal van andere vrouwen, maar de vragen over het al dan niet bestaande moederschap spannen de kroon.

Die impertinentie wordt moeiteloos meegenomen naar het werk. Tijdens een professioneel voorstelrondje, bijvoorbeeld tijdens een krakende videocall, krijg je in het buitenland van gesprekspartners te horen hoe ze bij hun huidige baan terecht zijn gekomen of wat hun interesses zijn. In Nederland beginnen mensen standaard over hun kinderen. Ongepast en irrelevant in de professionele setting, maar volstrekt normaal in Nederland.

Alleenstaande vrouwen met of zonder kinderwens hebben het nog het minst getroffen. Jongere generaties lijken nog conservatiever dan hun ouders met in welvarende kringen een opdringerige obsessie voor het moederschap en een gezin van drie of vier kinderen als ouderwets statussymbool. De manloze moeder-in-spé staat ondertussen een helse weg van veroordelingen, bemoeizucht en slecht advies te wachten. Wie geld en connecties heeft, vliegt uiteindelijk naar Kopenhagen of Londen, waar de moderniteit wél bestaat, en vrouwen zonder gedram worden geholpen aan een donor. Wie dat niet heeft, is in Nederland vaak veroordeeld tot een middelmatige man, mogelijk zelfs Formule 1-fan, of een onvervulde kinderwens.

In de populaire cultuur zijn moderne gezinssamenstellingen dankzij series als Modern Family en Bonusfamiljen al volstrekt normaal, maar in Nederland is onze ontwikkeling sinds Oppassen!!! gestopt. Het gezin als hoeksteen van de samenleving behoeft, in tegenstelling tot wat de afgelopen decennia is gebeurd, geen enkele promotie: het is nu eenmaal onze default setting. Wat wél stimulans behoeft, is het idee dat niet alleen de eigen kinderen belangrijk zijn, maar álle kinderen, ja ook die van andere mensen. En dat kinderen ook heel gelukkig kunnen opgroeien in een gezin dat afwijkt van het geijkte hetero- en tweeoudergezin.

Meer over