GastcolumnTIM ‘S JONGERS

De massavernedering in de toeslagenaffaire verdient een monument, tegen het vergeten

Tim 'S Jongers Beeld
Tim 'S Jongers
Tim 's Jongers

De toeslagenaffaire is een clusterfuck van jewelste. Wat begon met een overijverige politieke reactie op de Bulgarenfraude (wie weet nog waar dat akkefietje van vier miljoen euro precies over ging?), mondde uit in misschien wel de grootste institutionele vernedering van burgers in onze naoorlogse geschiedenis. Dat vraagt om een monument.

Eigen aan een clusterfuck is dat ie moeilijk te unfucken is. Onder het toeziend oog van een te tamme Tweede Kamer clusterde de Belastingdienst met een te volgzaam rechtsapparaat, wat leidde tot een clustering van problemen bij de getroffen huishoudens. Gezinnen verdwenen in een afgrond, met armoede, uithuisplaatsing van ruim duizend kinderen en talrijke scheidingen als dramatisch gevolg. De gedupeerden hebben ook schade aan de (mentale) gezondheid, van chronische stress tot verlies aan zelfrespect door de eindeloze vernedering. Dat maakt van echt grondig herstel een gecompliceerde operatie.

Compensatie

Het kabinet dat verantwoordelijk was voor de gehele affaire trok vorige week 1,3 miljard euro extra uit voor de compensatie van de kinderen en ex-partners die mede het slachtoffer zijn van deze massavernedering. Die compensatie komt bovenop de Catshuisregeling. Pijnlijk feit blijft dat, zoals het er nu naar uitziet, hetzelfde kabinet verantwoordelijk wordt voor de verdere afwikkeling van het schandaal. Het belooft weinig goeds en brengt met zich mee dat het spook van de shoppende en frauderende burger nog lang zal rondwaren in de Haagse torens. Net als het idee dat alles te koop is, zelfs ‘Ongekend onrecht’.

De emotionele schade zal pas na jaren langzaam wegebben. Het zou zomaar kunnen dat telkens wanneer een betrokken bewindvoerder vrolijk op televisie een ‘succesje elders’ viert, de nog niet geheelde wonden opnieuw worden opengereten. De voortzetting van het huidige kabinet zit de genezing van emotionele schade daarmee in de weg.

Dit is ook onze schuld. De kiezer heeft gekozen, en je kan stellen dat de kiezer met zijn of haar stem de betrokken bewindspersonen vergiffenis heeft verleend. Blijkbaar was de belofte om te werken aan een nieuwe politieke bestuurscultuur voldoende. Dat duidt op een krakkemikkig collectief schaamtegevoel.

Nationale vermaning

Juist daarom moeten we de erkenning van die emotionele schade collectief regelen. Een herdenkingsmonument als nationale vermaning van de gevolgen van bureaucratische hardheid en institutionele massavernedering. Omdat we zo met z’n allen gehoor geven aan de noodzakelijke erkenning van de emotionele schade ten behoeve van het herstel. Ten aanzien van de slachtoffers betreft het een sociale correctie op ons individualistische stemgedrag. Een soort van sorry.

Hoe mooi zou het zijn als bijvoorbeeld alle foto’s van de kinderen die slachtoffer zijn van de toeslagenaffaire op de muren van de vernieuwde Tweede Kamer komen. Zodat de volksvertegenwoordigers, maar ook de kijkers thuis, permanent worden herinnerd aan deze zwarte bladzijde van onze politieke geschiedenis. Helaas, de renovatie van de Tweede Kamer eindigt pas eind 2026, en met een beetje clusterfuck nog veel later. Grote kans dat we er tegen die tijd geen actieve herinnering meer aan hebben. Tussentijds de muren van de Belastingdienst dan maar?

Ik ben me er overigens van bewust dat een dergelijk monument natuurlijk ook weer dilemma’s met zich meebrengt. Want wie gaat dat lintje doorknippen?

Tim ’S Jongers is senior adviseur bij voor de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving en is auteur van het boek Gezichten van een onzeker bestaan. Hij schrijft gedurende de maand november een gastcolumn op persoonlijke titel. Foto Myrthe Lenselink

Meer over