De kunsten zijn een houvast in een boosaardige wereld

Het kabinet acht plat consumentisme belangrijker dan het koesteren van de cultuur. Over een paar jaar zijn we omringd door kaalslag.

Jan Terlouw

Het kabinet is van plan om, naast het afschaffen van het omroepkoor en de omroeporkesten, de podiumkunsten te korten met zo’n 40 procent en de toegangsbewijzen 13 procent duurder te maken. Anders gezegd: de bijdrage aan de 18 miljard euro waarmee het overheidstekort moet worden verminderd, wordt onevenredig zwaar verhaald op de kunsten. Oneerbiedig gezegd: het wordt belangrijker geacht om plat consumentisme te bevorderen dan de cultuur te koesteren en bewaken.

Hier is niet sprake van snoeien maar van uitroeien. Dat is de grootste fout die denkbaar is, het afbreken van kostbaarheden die door jarenlange inspanningen zijn opgebouwd. Als over enkele jaren de economie weer op orde is, willen we niet omringd zijn door kaalslag.

De mensheid wordt gekenmerkt door ellende als oorlogen, epidemieën, natuurrampen, armoede. Maar altijd is er ook hoop, is er schoonheid, is er inspiratie. Door een gevoel voor esthetiek, door een ondefinieerbare behoefte aan schoonheid, zijn de prachtigste composities geschreven, zijn de mooiste toneelstukken tot stand gekomen. Schatten van het verleden die niet alleen gekoesterd moeten worden in bibliotheken, maar die een levendige uitvoeringspraktijk vragen, vaardigheden die zich ontwikkelingen, cultuurgevoel en cultuurgenoegen dat wordt gedeeld en verspreid. Dat heeft mensen door de tijd heen op de been gehouden.

Paradijsbloem
Kunst is te midden van soms onvoorstelbare ellende een paradijsbloem die door de eeuwen heen is beschut en bevloeid, en heeft overleefd. Hij hoort bewaakt te worden, dat is onze basis, haast ons bestaansrecht als mensheid. De kunsten zijn ons houvast als de mens keer op keer ook boosaardig blijkt te zijn, als graaizucht en eigenbelang en lelijkheid onuitroeibaar lijken.

Ik kan me niet voorstellen dat partijen als CDA en VVD, die diep zijn geworteld in onze samenleving, daar niet net zo over denken. Moet de morele vervlakking die allerwegen wordt geconstateerd een handje worden geholpen door de kunsten te kortwieken?

Multatuli vond al dat de overheid een belangrijke taak heeft de kunst te beschermen. Hij schreef: ‘Kunst – in hoogen zin – is een der krachtigste middelen tot het opwekken van schoonheidsgevoel. Dat is: ter veredeling. Dat is: tot oefening in de bekwaamheid om te genieten. Dat is: om deugdzaam te wezen. Dat is: te naderen aan geluk. Regeerders die menen dat kunst geen regeeringszaak is maken ’t regeeren tot een kunstje.’

Kaalslag
De woorden van Eduard Douwes Dekker zijn nog steeds actueel. Er mag dan ook niet ten gunste van economisch herstel kaalslag op de podiumkunsten worden gepleegd. Als de economie zich straks heeft hersteld, zal er geld zijn voor orkesten, maar zullen waarden die door de eeuwen heen zijn opgebouwd, verloren zijn gegaan.

Nederland heeft de mond vol van normen en waarden. Het lijkt alsof de normen voorop staan en de waarden zich daaraan moeten aanpassen. Het is natuurlijk omgekeerd. Kijk eerst naar de waarden die we hebben en willen houden, en laat die de normen bepalen. Kijk eerst naar de waarde van onze cultuurdragers en zoek dan naar een oplossing hoe ze te financieren.

Laat me, om de betekenis van een orkest te onderstrepen, een van de oudste orkesten van Nederland, Het Gelders Orkest (HGO), dat 121 jaar bestaat, als voorbeeld nemen. HGO is een onmisbare pijler van de culturele infrastructuur in Gelderland. Samen met het Brabants Orkest bedient HGO de meeste inwoners, elk meer dan twee miljoen. Het orkest bereikt jaarlijks meer dan honderdduizend luisteraars, geeft concerten in tien Gelderse gemeenten. Daarnaast zijn er koor- en operabegeleidingen, concerten voor bijzondere doelgroepen, zoals voor scholieren en gehandicapten, educatie- en participatieprojecten. Via radio en televisie worden nog eens anderhalf miljoen mensen bereikt. Er is een bloeiende Vriendenvereniging die activiteiten organiseert rondom de orkestprogrammering. Musici van HGO treden op als docent op conservatorium of muziekschool, als kamermusicus, als dirigent van amateur-orkesten en leveren zo ook buiten het orkest een belangrijke bijdrage aan het culturele leven in Gelderland.

Geworteldheid
Er is dus veel meer dan alleen de traditionele concerten, er is een vruchtbare culturele infrastructuur, een rijk palet aan activiteiten die de vrucht zijn van de jarenlange aanwezigheid, van de geworteldheid van het orkest in de Gelderse samenleving.
In een land als Nederland met een hoog belastingniveau kan een dergelijk orkest niet bestaan zonder medefinanciering door de overheid, dat weet iedereen. Daar zijn die belastingen voor. Dat neemt niet weg dat orkesten bedrijfsmatiger kunnen opereren, minder subsidieafhankelijk kunnen worden. Maar daarvoor is tijd nodig en die moet een orkest wel gegund worden.

Economische crisis of niet, we leven in vergelijking met zestig jaar geleden in een ongekend welvarende samenleving. Zo welvarend dat we soms geen raad weten met het hedonisme dat toeslaat, de leer die zegt dat zinnelijk genot het hoogste goed is. Het is een taak van de overheid om waarden te behoeden die zinnelijk genot ver te boven gaan. Daar past een onevenredige bezuiniging op de kunsten niet bij.

null Beeld
Meer over