OPINIEFeiten voor bij de borrel

De klappen die de democratie deze week kreeg, staan niet op zichzelf

Hoeveel landen zijn echt vrij en democratisch? Volgens het rapport Freedom in the World daalt de ‘wereldwijde vrijheid’ al sinds 2005.

Trump-aanhangers bestormden woensdag het Capitool in Washington om de benoeming van president Joe Biden te blokkeren. Beeld AFP
Trump-aanhangers bestormden woensdag het Capitool in Washington om de benoeming van president Joe Biden te blokkeren.Beeld AFP

Het was een zware week voor de democratie. In Washington bestormden Trump-aanhangers het parlement om de benoeming van de volgende president te blokkeren, een aanval die mislukte. In Hongkong werd de oppositie de nek omgedraaid met de arrestatie van meer dan vijftig oppositieleden. Is de democratie wereldwijd op haar retour? 

De onstuitbaar ogende opmars van vrijheid en democratie is in elk geval voorbij, volgens onafhankelijke onderzoeksbureaus als het Amerikaanse Freedom House. Elk jaar publiceert dat het gezaghebbende rapport Freedom in the World. Daarin krijgt elk land punten op basis van een lange lijst criteria die te maken hebben met politieke rechten en burgerlijke vrijheden, zoals de mogelijkheden voor oppositieleden om kiezers te bereiken en persvrijheid. Dat levert een score op van maximaal 100 punten en een oordeel: vrij, deels vrij of onvrij.

null Beeld Thijs Balder / de Volkskrant
Beeld Thijs Balder / de Volkskrant

Vanaf de jaren zeventig kreeg de democratie de wind in de rug, vooral na de val van de Muur en de ontmanteling van de Sovjet-Unie. In Oost-Europa, de Amerika’s, Sub-Sahara-Afrika en Azië werden democratische instituties opgericht of hersteld. Het aantal vrije landen verdubbelende, het optimisme over de kracht van democratie was ongekend.

Dat veranderde toen het nieuwe millennium aanbrak. De opmars van de vrijheid werd niet alleen gestuit, de laatste jaren is er zelfs sprake van een lichte afname van het aantal vrije landen. Sinds 2005 daalt de ‘wereldwijde vrijheid’ volgens Freedom House dan ook. Een trend die ook The Economist Intelligence Unit – die een vergelijkbare democratielijst bijhoudt – signaleert

In 2019 gingen de inwoners van 64 landen erop achteruit op het gebied van politieke rechten en burgerlijke vrijheden, terwijl het in maar 37 landen beter werd. Een van de landen waar de situatie verslechtert, zijn de Verenigde Staten, onder meer door de aanvallen op het kiesproces en de pers door de regerende partij en president Trump. De vrijheidsscore van het land daalt al jaren: van 94 punten in 2009 tot 86 in 2019. Daarmee staat het in de lijst nu op plek 52.

Een flink diepere duik maakte Hongarije, dat tien jaar geleden nog vrij hoog scoorde in de vrijheidsindex, maar inmiddels het enige EU-land is dat als ‘gedeeltelijk vrij’ is bestempeld. Dat komt voor een belangrijk deel door de machtsconcentratie rond premier Viktor Orbán en de vrijheidsbeperkingen van media en oppositieleden.

null Beeld Thijs Balder / de Volkskrant
Beeld Thijs Balder / de Volkskrant

Ook op India, de grootste democratie ter wereld, is Freedom House erg kritisch. Het land geldt dan nog wel als vrij, er zijn zorgen over de opkomst van het hindoe-nationalisme onder de partij van premier Modi, waardoor andere religies in de verdrukking dreigen te komen. Vooral moslims, van wie er 200 miljoen in India wonen, zijn bezorgd. Afgelopen november nog, verbood de partij van Modi huwelijken tussen mensen met verschillende religies in een noordelijke deelstaat.

China gold al als een onvrij land, en het communistische regime is alleen maar repressiever gaan optreden. Exemplarisch is de onderdrukking van de Oeigoeren, een islamitische minderheid van wie volgens de VN al meer dan een miljoen mensen in heropvoedingskampen zijn gestopt.

In het laatste rapport, over 2019, ging het bij het relatief vrije en onafhankelijke Hongkong nog om zorgen over de toenemende Chinese invloed en het harde optreden tegen demonstranten. Het is sindsdien snel gegaan, maken de arrestaties van deze week weer duidelijk. Een Hongkongse journalist tegen de Volkskrant‘Er is geen oppositie meer.’

null Beeld Thijs Balder / de Volkskrant
Beeld Thijs Balder / de Volkskrant

Op een eerdere versie van bovenstaande kaart stond Brazilië onterecht als ‘deels vrij’ aangemerkt.

Meer over