Het jaar 2020volgens hoofdredacteur Pieter Klok

De geschiedenis laat zich net zo vaak door wetmatigheden als door toeval sturen

null Beeld

De podcast van The New York Times, The Daily, heeft een mooie serie over de Democratische presidentskandidaten. Ze gaan daarin terug naar het pivotal moment, het beslissende moment, in hun carrière. Het moment waarop hun leven in een stroomversnelling kwam en onvermoede talenten boven kwamen drijven. Voor Bernie Sanders was dat het moment dat hij als – voor Amerikaanse begrippen – extreem-linkse kandidaat ineens burgemeester werd van het stadje Burlington. Het leerde hem dat je met een grassrootscampagne, waarin je veel direct contact met kiezers had, het onmogelijke kon bereiken.

Het zijn vaak toevalligheden die het lot van een mens bepalen, blijkt uit de serie. Als een van de kandidaten op dat ene cruciale moment niet die ene persoon was tegengekomen of dat ene inzicht had gehad, dan had hij of zij waarschijnlijk een leven in anonimiteit geleid. Een mens heeft geluk nodig om succes te hebben. Met een beetje pech ziet een leven er heel anders uit.

Het zijn ook vaak toevalligheden die de loop van de geschiedenis bepalen. Wat zijn de doorslaggevende momenten van de jaren tien, vragen we ons deze weken af. Op welke momenten kon de geschiedenis nog een andere wending nemen?

Wat als Hillary Clinton de achterban van Trump niet had afgeschilderd als deplorables , de witte achterban niet van zich had vervreemd en gewoon de presidentsverkiezingen had gewonnen? Wat als Cameron op het laatste moment had besloten toch geen Brexit-referendum te houden? Waren de populisten dan vroeg of laat toch aan de macht gekomen? En wat als Obama wel had ingegrepen in Syrië? Was Assad dan verslagen, of is de loop van de geschiedenis sterker dan een individuele beslissing, en had Assad in alle gevallen zijn macht hersteld, omdat Syrië nog niet klaar is voor een democratie?

In onze analyses zoeken we vaak naar logische verbanden. Zoals: de val van de muur leidde tot een een vorm van hyperkapitalisme, wat weer leidde tot de financiële crisis, die in een periode van extreem lage rentes uitmondde, waarop de jaren twintig volgden met hun...

Of: de val van de muur leidde tot een allesoverheersend liberalisme, waarin bestaande zekerheden sneuvelden, wat weer leidde tot de opkomst van het populisme, waarop de jaren twintig volgden met hun... Alsof de geschiedenis zich altijd met de ijzeren logica van de these-antithese-synthese voltrekt.

Bernie Sanders en Alexandria Ocasio-Cortez. Beeld EPA
Bernie Sanders en Alexandria Ocasio-Cortez.Beeld EPA

De historicus Geert Mak probeert in zijn nieuwe tv-serie de geschiedenis op ‘heterdaad te betrappen’, alsof het een goddelijk wezen is dat allerlei dingen met ons in petto heeft die we alleen nog maar moeten zien te achterhalen. Maar als de geschiedenis al een wezen is, dan is het een grillig en onnavolgbaar individu. Een wezen dat zich door wetmatigheden, maar net zo vaak door toevalligheden laat sturen. Een wezen dat daarom permanent onder curatele moet staan.

En daar zijn wij voor, uw journalisten. Journalistiek heeft de potentie de geschiedenis een andere richting op te duwen. Goed voorbeeld van het afgelopen jaar was het duo Jan Kleinnijenhuis (Trouw) en Pieter Klein (RTL Nieuws), die deze week werden uitgeroepen tot journalisten van het jaar. Ze onthulden dat de Belastingdienst zich misdadig had gedragen door ouders hun kinderopvangtoeslag af te pakken. Door hun publicatie kregen de ouders alsnog waar ze recht op hadden, maar we mogen hopen dat het leidt tot een bredere bezinning. Moet de overheid niet eens ophouden haar burgers zo te wantrouwen? Vraagt ze er dan niet om om zelf ook gewantrouwd te worden? ‘Ik krijg, sinds ik ziek ben, enkel het idee dat de overheid ervoor is om mij tegen te werken, niet om mij te ondersteunen om een zo volwaardig mogelijk leven te leiden’, schreef een lezer me deze week.

Onze eigen verslaggevers Tom Kreling en John Schoorl maakten dat we ineens heel anders gingen kijken naar onze eigen staalindustrie. De Hoogovens, jarenlang het symbool van Hollands trots en glorie, wordt in toenemende mate gezien als een verouderde kolos die allerlei vieze gassen en sappen uitstoot. Het is te hopen dat onze publicaties leiden tot een serieuze poging van bedrijf en overheid om de industrie te vergroenen.

Het zijn niet alleen onthullingen die het werk kunnen doen. Soms volstaat de introductie van een nieuw woord. Op 22 februari van dit jaar stond op pagina 19 – revoluties beginnen wel vaker achter in de krant – een reportage van onze correspondent in Zweden met de kop Flygskam. Daar was toen nog geen Nederlandse vertaling voor – het woord vliegschaamte dook pas afgelopen zomer voor het eerst op in onze kolommen. Het was de opmaat tot een mentaliteitsverandering. Wie het vliegtuig pakt, dient zich ineens te verantwoorden voor de CO2-uitstoot die daar het gevolg van is. De internationale treinen kunnen zich in een groeiende populariteit verheugen – al blijkt de groei voorlopig vooral te zitten in de sneltrein naar Brussel Airport.

Reageren? p.klok@volkskrant.nl

Meer over