commentaarPeter Giesen

De EU moet de druk op landen als Polen en Slovenië maximaal opvoeren

De kloof tussen West- en Oost-Europa wordt niet langer ontkend.

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en de Sloveense premier Janez Jansa in Slovenië, 1 juli 2021. Beeld EPA
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en de Sloveense premier Janez Jansa in Slovenië, 1 juli 2021.Beeld EPA

De kleine Alpenrepubliek Slovenië is komend half jaar voorzitter van de EU. Zo’n voorzitterschap begint doorgaans met een brave ceremonie, waarin de hoogwaardigheidsbekleders elkaar plechtig beloven eendrachtig samen te werken in het belang van Europa.

De start van het Sloveense voorzitterschap liet een heel ander beeld zien. De lunch verliep in een stekelige sfeer, nadat premier Janez Jansa kritiek had uitgeoefend op rechters die lid waren van een oppositiepartij. Op een persconferentie hekelde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen het beleid van Jansa, die de Sloveense democratie ondergraaft door de intimidatie van journalisten en rechters.

Het is een goed teken dat het begin van het Sloveense voorzitterschap zo ijzig verliep, kort na een tumultueuze top waarop Orbán fel werd aangevallen door de meeste andere Europese leiders. Het geduld van de Europese Unie met autoritaire leiders uit Oost-Europa begint op te raken. Lange tijd werden zij voorzichtig aangepakt, in de hoop dat zij naar Europese kritiek wilden luisteren. Dat bleek allerminst het geval: de problemen rond democratie en rechtsstaat zijn alleen maar erger geworden. De gebeurtenissen in Ljubljana laten zien dat de kloof tussen West- en Oost-Europa niet langer ontkend wordt.

Oost-Europese leiders spelen graag de culturele kaart, bijvoorbeeld rond lhbti-rechten, waardoor ze zich kunnen profileren als verdedigers van conservatieve waarden tegenover liberale Europese dwingelandij.

Daarmee leiden ze de aandacht af van het feit dat hun landen in autoritaire richting afglijden. De onafhankelijkheid van de rechterlijke macht wordt aangetast, media worden geïntimideerd, gekneveld of opgekocht door bevriende tycoons. Deze ontwikkeling heeft niets te maken met een verdediging van conservatieve waarden en alles met de ondermijning van democratie en rechtsstaat.

Juridisch en politiek is de aanpak van autoritaire leiders niet altijd even eenvoudig gebleken. Maar zo’n aanpak begint met de politieke wil om de druk op landen als Hongarije, Polen en Slovenië maximaal op te voeren, vooral de financiële druk waarvoor zij als netto-ontvangers van Europees geld gevoelig zijn. De EU heeft geen andere keus. Zij verliest haar integriteit als ze blijft toestaan dat zich binnen de Unie autoritaire regimes ontwikkelen.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over