De echte Jane Austen

Horrorvarianten, of erger zijn haar niet bespaard

Arjan Peters

Nooit getrouwd, vroeg gestorven, Jane Austen (1775-1817), maar tegenwoordig een onverslaanbaar merk. Schreef romans als Emma en Pride and Prejudice, met binnensmondse grapjes over liefde en standen.

Haar werk is rechtenvrij, er kan van alles mee worden uitgehaald, en dat gebeurt dan ook: van de Bollywood-adaptatie Bride and Prejudice (2004) tot een horrorvariant , Pride and Prejudice with Zombies, van Seth Graham-Smith. Daarin is hoofdpersoon Elizabeth Bennet een kungfu-expert die het vredige stadje Meryton van gewelddadige zombies bevrijdt.

Ze zou er van op kijken. In Austens boeken komt geen aanraking of kus voor, de voelbare spanning schuilt in het zinderende oogcontact en het opgeschroefde verlangen. Helen Fielding leende in de jaren negentig een Austen-plot (‘Ik dacht niet dat ze het erg zou vinden, en ze is trouwens toch dood’) plus de naam van de aanbeden man Darcy voor haar Bridget Jones-column, romantische chicklit die spoedig werd verfilmd.

Om de overgang soepel te maken, bedong Fielding dat de mr. Darcy in haar film door dezelfde acteur zou worden gespeeld (Colin Firth) als de mr. Darcy in de geliefde BBC-film naar Pride and Prejudice.

Het werd nog gekker. In Jane’s fame van Claire Harman (Canongate; € 28,95) staat dat het enige portret van Austen – een glamourloze muis, getekend door haar zus Cassandra in 1810 – een make-over onderging achterop de boeken van Wordsworth Editions: oogschaduw erbij, nachtmutsje af, hairextensions.

Zou ze van opkijken – zo ze zichzelf nog herkende. En ze zou stupéfait zijn van de biopic Becoming Jane (2007), waarin onder veel meer een verzonnen antipathiek personage voorkomt, om Austens saaie schrijversleven van pit te voorzien.

Goed, maar dat zijn films, altijd onbetrouwbaar, zou Austen anachronistisch kunnen denken. Maar dan was ze in het Jane Austen Centre in Bath alsnog van haar stoel gevallen. Daar worden twee foto’s verkocht als ‘the real Jane’: op de ene poseert ze aantrekkelijk, op de tweede zit ze te schrijven. Nooit gemaakt, die foto’s, althans niet waar Jane Austen bij was.

In 2007 zond een onbekende schrijver onder pseudoniem de eerste hoofdstukken van Pride and Prejudice (1813) naar achttien uitgevers. Zeventien afwijzingen kwamen retour. Die ene andere had Austen herkend.

Iedereen adoreert haar, niemand leest haar nog.
In oktober aanstaande verschijnt een nieuwe Nederlandse vertaling van Trots en vooroordeel, gemaakt door Annelies Roeleveld en Margret Stevens. De kans is aanzienlijk dat hun versie op het origineel lijkt. Maar zelfs hun vanouds eerbiedwaardige uitgeverij Athenaeum-Polak & Van Gennep gaat met de reclamekreet Bridget Jones avant la lettre de boer op. Zou Jane dit horen, dat had ze haar onflatteuze nachtmuts tot ver over de onopgemaakte oogjes getrokken.

Er bestaan twee foto’s van Jane, niet gemaakt waar zij bij was

Meer over