Commentaartoekomst na coronavirus

De coronacrisis legt een zware hypotheek op de toekomst

Het virus waart nog rond, maar de toekomst ná corona dient zich al aan.

Bloemen worden weggegooid in Naaldwijk. Door het coronavirus kunnen de bloemen niet worden verkocht.Beeld AFP

Wie zich de luxe kan veroorloven, weet de coronacrisis nog wel te waarderen als een zegen in vermomming. Ze maakt solidariteit, creativiteit en onbaatzuchtigheid los. Ze brengt anonieme buurtgenoten nader tot elkaar. Ze dwingt de politiek tot een daadkracht waaraan het de voorgaande maanden heeft ontbroken. Ze spoort aan tot bezinning over de normaliteit van de wereld van gisteren. En misschien liggen in deze crisis wel oplossingen besloten voor de klimaatcrisis – het allesoverheersende thema vóór corona. Never waste a good crisis.

Nu, na een maand waarin corona het nieuws heeft gemonopoliseerd, geldt dit adagium natuurlijk nog steeds. Maar inmiddels heeft de toekomst ook grimmiger verschijningsvormen aangenomen. Het Centraal Planbureau schetst scenario’s waarin de economie krimpt en de werkloosheid stijgt – in het somberste scenario zelfs tot 9,4 procent. Het is lang geleden dat die mogelijkheid in Nederland zelfs maar werd geopperd. De hevigheid en de duur van de recessie zijn in belangrijke mate afhankelijk van het antwoord op de vraag in hoeverre economische belangen ondergeschikt moeten worden gemaakt aan de bestrijding van het virus.

En zo legt corona in meer opzichten een hypotheek op de toekomst. De sluiting van de scholen, waarvan het kabinet twee weken geleden nog meende te kunnen afzien, zal het onderwijs de komende jaren zwaar belasten. Ongetwijfeld zal een discussie ontbranden over de toegevoegde waarde van het centraal schriftelijk examen, als dat in één pennestreek kan worden geschrapt.

Het solide Nederland zal nog jaren worden herinnerd aan het besluit van ECB-president Christine Lagarde om steun zonder restricties te verlenen aan zwakke eurolanden. Huiseigenaren leggen, zo blijkt uit een enquête van de Vereniging Eigen Huis, eventuele verhuisplannen voorlopig op het ijs. Investeringen worden tot nader order uitgesteld. De zorg zal mogelijk nog jaren met wachttijden kampen die tijdens de coronacrisis zijn ontstaan. Zelfs de meest genereuze overheid zal burgers en ondernemers niet eindeloos uit de gure wind kunnen houden. En mogelijk krijgt de modieuze scepsis over de wetenschap een impuls onder invloed van de (aanvechtbare) opvatting dat ze tijdens deze crisis heeft gefaald.

De coronacrisis is voor de meeste mensen in Nederland vooral tastbaar vanwege de maatregelen die zijn getroffen om haar te beteugelen. En ze zal een (nader te bepalen) eindpunt hebben, waarop we ons kunnen instellen. Voor veel mensen is de huidige uitzonderingstoestand best draaglijk omdat zij weten (of menen te weten) dat die dus letterlijk uitzonderlijk is. Daarin zal zij zich onderscheiden van de crisis die op corona volgt: die zal mogelijk langer duren, meer mensen rechtstreeks raken en een groter beroep doen op het moreel van de samenleving.

Premier Jan Peter Balkenende kon bij een vorige recessie de Nederlanders nog zoet in het vooruitzicht stellen na het zuur van een aangekondigde lastenverzwaring. Zijn opvolger Mark Rutte zal meer geduld moeten vragen.

Meer over