Columnbert wagendorp

De CCP is honderd en wordt een beetje vergeetachtig

null Beeld

De Chinese Communistische Partij bestond gisteren honderd jaar. Partijvoorzitter en president Xi Jinping hield een lange toespraak, gekleed in Mao-shirt, en verklaarde dat China zonder CCP nooit was geworden wat het nu is: een land dat op weg is de leidende wereldmacht te worden. Daar had hij vermoedelijk gelijk in.

Woensdag stond in de Volkskrant een schrijnend verhaal van Leen Vervaeke over de advocaat Zhang Hongbing. Het was een verhaal over de ervaringen van een man wiens leven er zonder de CCP ook heel anders had uitgezien. Het had de samenvatting van een roman kunnen zijn, alleen was het de rauwe werkelijkheid. Zhang was 16 jaar toen zijn moeder de foto’s van partijleider Mao verscheurde. De gehersenspoelde Zhang gaf zijn moeder aan bij de autoriteiten – het was 1970, en de Culturele Revolutie trok als een vernietigende storm over het land. Zijn moeder werd geëxecuteerd, ze was 44. Zhang zag haar niet als zijn moeder, maar als een ‘hatelijke klassenvijand’.

En, dat was nog het meest pijnlijke van het verhaal, haar door hem veroorzaakte dood deed hem niks. ‘Zachtmoedigheid, menselijkheid, moraliteit’: ze waren gewist. Dat was ook het China van de CCP. Tegenwoordig is het bij wet verboden de Culturele Revolutie te gebruiken om de periode erna te verwerpen. Nog even, en zij heeft zich niet voorgedaan.

Menselijke moraal

Het is het verhaal van veel dictaturen: de menselijke moraal die ondergeschikt wordt gemaakt aan het belang van de staat, het individu dat zich onderwerpt aan het systeem. Het laat zien hoe programmeerbaar de menselijke geest is.

Er vielen ten gevolge van de Culturele Revolutie naar schatting 2 tot 10 miljoen doden. De Grote Sprong Voorwaarts (1958-1961), Mao’s desastreuze poging om China te transformeren van een agrarische economie naar een industriële, leidde tot enorme hongersnoden en kostte 18 tot 45 miljoen mensen het leven. Toen Mao in 1976 overleed, verscheen in de Volkskrant een tekening van politiek tekenaar Opland, met de tekst: ‘Hij gaf zes miljoen Chinezen te eten’. Dat was geen zieke grap, maar een eerbewijs.

Broers, van de Chinese schrijver Yu Hua, is een geromantiseerd verslag van de Culturele Revolutie. De avonturen van de hoofdpersoon, Kaalkop Li, zijn even vermakelijk als wrang en gewelddadig. Broers verscheen in 2009, toen in China het ‘socialisme met Chinese karakteristieken’ was ontstaan. Kaalkop Li wordt onbehoorlijk rijk en decadent.

Vlekkeloos

In 2008 werden de Olympische Spelen gehouden in Beijing. Veel westerse aanwezigen, onder wie ook Nederlandse, spraken hun bewondering uit voor China. Dat was weliswaar niet democratisch, maar ze kregen er tenminste wel iets voor elkaar. Heel wat anders dan de stroperige besluitvorming van het Westen. Er klonk jaloezie door in hun woorden. De Winterspelen, begin 2022, zullen ook vlekkeloos verlopen.

De hoop dat het socialistische kapitalisme tot meer vrijheid zou leiden, is onder president Xi Jinping (sinds 2013) inmiddels in rook opgegaan. China is een land dat zijn burgers op grote schaal onderdrukt en controleert. Dat Hongkong er al onder heeft gekregen en nog steeds vindt dat Taiwan in de schoot van het moederland moet terugkeren – goedschiks of kwaadschiks. Dat genocide pleegt op de Oeigoeren.

De VPRO-documentaire-serie De wereld van de Chinezen van Ruben Terlou liet zien hoe China de wereld inmiddels aan zich heeft gebonden.

Zhang Hongbing houdt goede hoop. Tegenwoordig zou zijn moeder niet meer ter dood worden gebracht, maar dertien jaar gevangenisstraf krijgen.

Meer over