Ander commentaarTaliban aan de macht

De Afghanen moeten nu voor zichzelf vechten, vond Joe Biden, daar dachten de regeringssoldaten anders over

Dat het Afghaanse leger, door de VS en bondgenoten opgebouwd voor een fortuin, zou inzakken als een kaartenhuis en het land vrijwel zonder slag of stoot aan de Taliban zou laten, kwam toch voor veel commentatoren als een verrassing.

De Amerikaanse president Joe Biden verlaat het podium na de persconferentie in het Witte Huis over de situatie in Afghanistan, 16 augustus 2021. Beeld AP
De Amerikaanse president Joe Biden verlaat het podium na de persconferentie in het Witte Huis over de situatie in Afghanistan, 16 augustus 2021.Beeld AP

Ja, het zat eraan te komen, en een door de Amerikaanse regering gewenste overgangsregering leek niet erg realistisch, maar zo snel? Een blamage voor president Biden, is de teneur op sites van internationale bladen. Alleen in Foreign Affairs proberen twee kenners een positieve draai te vinden.

De afgelopen twintig jaar, sinds de aanslagen van 11 september 2001, zijn de VS gevrijwaard gebleven van jihadistische aanslagen, schrijven Hal Brands (Johns Hopkins universiteit) en Michael O’Hanlon (Brookings Institution), dus in die zin is de ‘war on terror’ geslaagd. De kosten waren zeker te hoog, minstens 4 biljoen dollar en zevenduizend Amerikaanse soldatenlevens in de interventies in Afghanistan en Irak, menen de auteurs, maar er is veel geleerd en vanaf 2014 ligt de nadruk op terrorismebestrijding, veel goedkoper en effectiever. Bevriende democratieën opbouwen is mislukt, maar Al Qaida is vrijwel uitgeschakeld.

Aanmodderen

The Economist is daarentegen boos op Biden: de nederlaag in Afghanistan zal Amerika opbreken. Biden had heel goed voor de werkbare optie kunnen kiezen om met een beperkte Amerikaanse militaire aanwezigheid de regering in Kabul overeind te houden. Aanmodderen is niet ideaal, maar vaak wel het beste, vindt het Britse blad in een commentaar. Maar daarvan heeft Biden nooit gehouden.

In een analyse noemt The Economist de triomf van de Taliban angstaanjagend, ‘De vernedering van Amerika en zijn westerse bondgenoten kon nauwelijks erger zijn.’ Verbijsterend dat het met zoveel westerse inspanning opgebouwde regeringsleger ten prooi viel aan het syndroom ‘waarom zou ik vechten als anderen het ook niet doen?’ Berichten uit de gebieden die de afgelopen weken door de Taliban zijn ingenomen, beloven weinig goeds voor de bevolking.

Fanatisme

In The New Yorker komen twee oude rotten onder de Afghanistan-verslaggevers aan het woord, Jon Lee Anderson (in een essay) en Steve Coll (in een interview). Anderson maakte twintig jaar geleden mee hoe de Taliban uit dezelfde steden die ze nu zo snel heroverden, werden verdreven door strijders van de toenmalige Noordelijke Alliantie gesteund door Amerikaanse commando-eenheden. Hij haalt in herinnering wat voor regime de Taliban daarvoor hadden geleid, het fanatisme, de wreedheden tegen vrouwen en intellectuelen. Nu beweren woordvoerders van de Taliban dat ze zijn veranderd en milder zullen zijn, maar Anderson ziet in de praktijk geen aanwijzingen dat dit zo is.

In werkelijkheid hebben de Taliban twintig jaar lang geduldig gewerkt aan hun comeback, door klassieke guerrilla-acties en moordaanslagen; veel van de commandanten met wie Anderson in 2001 optrok, zijn inmiddels gedood door sluipmoordenaars. De Taliban ‘zijn nooit echt verslagen’, hebben zich gehergroepeerd en: ‘Hier zijn ze.’

Kans afgewacht

Steve Coll denkt, net als The Economist, dat het anders had kunnen lopen als niet was besloten tot totale terugtrekking, eerst door president Trump, daarna Biden. Daardoor speelden de Taliban het onderhandelingsspel mee, beloofden niet meer op Amerikanen te schieten, en wachtten hun kans af. Eigenlijk werkte het beleid van beperkte bemoeienis, begonnen in de laatste jaren van president Obama en voortgezet door Trump, redelijk goed. Er was in ieder geval stabiliteit. Dat het regeringsleger zo plotseling implodeerde, kan Coll alleen maar verklaren door de vaststelling dat het onmogelijk is een leger van 350 duizend militairen in zo’n korte tijd op te bouwen.

Wat vindt Coll van de houding van president Biden, die zich de afgelopen maanden soms geïrriteerd uitliet over de Afghaanse vrienden? Die moesten nu maar eens zelf voor hun land strijden. ‘Dat is een vorm van schuld afschuiven die ik niet alleen ongerechtvaardigd vind, maar schandalig.’

Het lijkt in ieder geval een averechts effect te hebben gehad.

Meer over