ColumnMartin Sommer

Complotdenken typeert Baudet beter dan antisemitisme

null Beeld

Maakt het uit of het antisemitisme van Thierry Baudet gemeend was dan wel alleen bedoeld om te pesten of te stangen? In wezen niet. Hij heeft Forum voor Democratie vakkundig de vernieling ingedraaid, mede dankzij de opeenstapeling van bruine smurrie die GeenStijl publiceerde. In Nederland kun je een eind komen, maar beslist niet met antisemitisme.

Baudet zal velen meeslepen in zijn val, had zijn geestelijk vader Roger Scruton al voorspeld. Zelf heeft hij het over de dolksteken in zijn rug, terwijl van buitenaf de jacht is geopend op degenen die de tekenen te laat hebben herkend. Dat levert geen fraaie taferelen op. De Universiteit Leiden begint een onderzoek naar Paul Cliteur, niet zozeer vanwege zijn eigen opvattingen maar naar de vraag of hij wel voldoende afstand heeft genomen van Baudet. Dat begint naar inquisitie te ruiken.

Velen zien aan het eind van het rotjaar 2020 twee lichtpuntjes. De grote Satan in Amerika weg, de kleine Satan hier te lande. Nu gaan we ‘back to normal’, zoals deze krant in verband met de VS kopte. Ik denk het niet. Wat Baudet meer typeerde dan antisemitisme is complotdenken, en dat is allerminst verdwenen.

Overal zag hij verborgen verbanden en geheime doelstellingen van de macht. De EU was het voertuig om de natiestaat de nek om te draaien. De MH17 was niet door de Russen maar door de Oekraïners neergeschoten, ook weer met een schimmig doel. De geheime agenda van immigratie was een eind te maken aan het blanke Europa. Als klap op de vuurpijl was er de combinatie van Soros met corona – daar had je als het ware twee complotten voor één geld.

Wat FvD-leider Thierry Baudet meer typeerde dan antisemitisme is complotdenken. Beeld BSR Agency
Wat FvD-leider Thierry Baudet meer typeerde dan antisemitisme is complotdenken.Beeld BSR Agency

Over het hoe en waarom van complotten schreef de beroemde socioloog A.N.J. den Hollander mooi in zijn boek Het démasqué in de samenleving (1976). Dat begint met een verhandeling over de journalist, die naar zijn aard gevoelig is voor complotdenken. De journalist koestert argwaan en zijn métier is het onthullen, het ontmaskeren van de schone schijn die de narigheid verbergt. Journalistiek is een eerbaar beroep, vond Den Hollander, maar wel met tekortkomingen.

De journalist heeft geen belangstelling voor het wezen der dingen, want stopt bij de onthulling. Dan is zijn werk gedaan, hij slaat het stof van zijn broek en gaat op zoek naar de volgende misstand. Zijn eer en roem hangen niet af van wat hijzelf presteert, maar van het applaus dat hij na de ontmaskering van anderen ontvangt. De journalist is in wezen een oppervlakkige en labiele persoonlijkheid. Max Pam vergeleek Baudet vorige week al met een columnist, iemand zonder geduld die zegt waar het op staat en graag overdrijft.

De argwaan die hem eigen is, zorgt ervoor dat de journalist scherp ziet. Maar hij kan ook té scherp zien en dan ontspoort de onthulling in het ontwaren van een complot. Niet alleen het masker wordt afgerukt, daarachter blijkt een geheimzinnig systeem schuil te gaan. De magie van een complotdenker is dat hij ziet wat anderen ontgaat; hij heeft bijzondere gaven. Dat geldt voor Karel van Wolferen met zijn Gezond Verstand-krant en ook voor Baudet met zijn ‘uitzonderlijke talent’, zoals hij zelf zegt.

De Universiteit van Leiden onderzoekt of hoogleraar Paul Cliteur wel voldoende afstand heeft genomen van Baudet. Beeld Jitske Schols
De Universiteit van Leiden onderzoekt of hoogleraar Paul Cliteur wel voldoende afstand heeft genomen van Baudet.Beeld Jitske Schols

Er zijn mensen die Trump of Baudet op de sofa leggen met een hechtingsstoornis of narcistische krenking. Ik zie daar weinig heil in, vooral omdat het ons niets leert over hun overtuigingskracht. In het kielzog van Den Hollander denk ik dat we eerder van doen hebben met een samenlevingsstoornis. Het spreekwoord zegt dat de wereld bedrogen wil worden, maar het tegendeel is het geval. De wereld wil dat het bedrog wordt onthuld, door iemand die uitspreekt waarover anderen zwijgen, iemand die het bestuurlijk moeras drooglegt, in Washington of Den Haag.

Dit gaat verder dan Trump of Baudet. De Amerikaanse columnist David Brooks wees erop dat Trump de spiegel is van wat ter linkerzijde ‘wokisme’ heet, de ideologie die hoort bij de zogenoemde critical race theory, in Nederland belichaamd door Gloria Wekker. Alleen al het beeld van wakkere aanhangers veronderstelt dat de rest nog slaapt. Anders dan het gedachtengoed van Trump of Baudet is het wokisme, dat overal racisme ziet, een geaccepteerde ideologie, ja een geestesgesteldheid die van overheidswege wordt aangemoedigd. Zelfs Mark Rutte sprak van ‘systemisch racisme’, een term die uit het lesboek van de kritische rastheorie stamt.

Zelfs premier Mark Rutte sprak van ‘systemisch racisme’, een term die uit het lesboek van de kritische rastheorie stamt. Beeld ANP
Zelfs premier Mark Rutte sprak van ‘systemisch racisme’, een term die uit het lesboek van de kritische rastheorie stamt.Beeld ANP

Ook daar wantrouwen tegen wat zich aan de oppervlakte voordoet, en grote ijver om aan de kaak te stellen. Onze liberale beginselen, gelijkheid voor de wet, onschuld tot het tegendeel is bewezen, hoor en wederhoor, zijn in werkelijkheid mechanieken die de macht van de geprivilegieerde witte kaste moeten verhullen en zodoende in stand houden. U en ik zien het niet, en juist dat is het bewijs. Mij verbaast het niet dat de mensen die woke zijn met regelmaat Joodse samenzweringen zien opduiken.

Ik las het verkiezingsprogramma van Denk. Daarin staat dat instellingen straks via de omgekeerde bewijslast moeten laten zien dat ze niet discrimineren. U zult hoofdschuddend zeggen: dat is Denk. Maar het is de toekomst. Gekwetste gevoelens, wijdverbreid wantrouwen, de waarheid niets anders dan de schijn waarachter zich de machtsverhoudingen schuilhouden. Vooral dat laatste stemt somber. Hoe moeten we de boel bij elkaar houden als wantrouwen pasmunt is geworden, en de waarheid zowel links als rechts in werkelijkheid de verpakking is van een complot?