Châteauroux (slot)

Wat kun je beter doen dan een museum bezoeken. Zelfs als het dicht is.

Na de lunch had ik nog ruimschoots de tijd om het nuttige met het aangename te doen versmelten, dus besloot ik tot een bezoek aan het Musée Bertrand, de plaats die je gezien moet hebben als je in Châteauroux bent geweest.

En daar was ik dus.

Volgens de stadsplattegrond was ik zelfs een steenworp van het museum verwijderd, en dat maakte mij helemaal gretig. De naamgever van het museum is een generaal die onder Napoleon heeft gediend, en dat niet alleen: hij had de keizer ook in ballingschap naar Sint-Helena gevolgd.

Geen sinecure, want de generaal had ook nog eens zijn vrouw en vier kinderen bij zich, waarbij valt aan te tekenen dat deze vrouw, Fanny, weliswaar voortreffelijk Engels sprak, maar ook lichtelijk hysterisch was.

Tijdens de 67 dagen durende overtocht van Engeland naar de rotspartij die een eiland werd genoemd, sprong zij diverse malen overboord om te protesteren tegen het reisdoel. Bovendien wilde de keizer nog weleens in haar derrière knijpen, en als zij dan haar echtgenoot tot actie maande, keek die net de andere kant op.

Hoe dan ook: men arriveerde veilig op het eiland, waar de Engelsen voor hun hoge gasten op een winderige vlakte een houten boerenschuur tot tijdelijk paleis hadden omgebouwd.

Napoleon, die zich nergens door uit het veld liet slaan, betrok de grootste vertrekken en nam een uren durend stoombad; heel zijn entourage kwam eraan te pas om voldoende water te koken, behalve mevrouw Bertrand, die aan de rand van het plateau een leegstaand, stenen huis vond dat perfect geschikt was voor haar, haar man en haar vijfde baby, inmiddels op komst.

De keizer zou zich vleselijk voortaan moeten behelpen met mevrouw De Montholon, echtgenote van graaf De Montholon, een nul van de bovenste plank. Om het bouquet compleet te maken: Napoleon had ook nog een omhooggevallen schoolmeester bij zich, Las Casas, en een generaal met talent voor zelfbeklag, ene Gourgaud, wiens enige claim to fame was dat hij ooit het leven van de keizer had gered door precies op het juiste moment door het schootsveld te rijden en daarbij zijn hoed aan flarden gereten zag worden door een kanonskogel.

Had hij dit een seconde eerder of een seconde later gedaan, was er helemaal niets aan het handje geweest, want zoals bekend was de keizer kleiner dan al zijn onderdanen.

Goed.

Na enige jaren spelletjes, zang en dans, toneelvoorstellingen uit het blote hoofd, tuinieren en eindeloze intriges, sloeg de verveling toe in huize Napoleon. Generaal Bertrand maakte van de gelegenheid gebruik door een hond te kopen van een paar Chinese zeelieden die het eiland aandeden.

Hij noemde dit dier (wit met bruine en zwarte vlekken) Sambo en trainde het op de rattenjacht. Behalve regen en wind waren ratten de voornaamste plaag op Sint-Helena. Maar hoe de generaal ook alle zeilen bijzette, Sambo ving nooit een rat. Dit weer tot grote hilariteit van Napoleon, die anderen graag zag falen waar hij zelf glansrijk triomfeerde, maar dat terzijde.

Uiteindelijk zou Bertrand met Sambo, echtgenote en inmiddels zes kinderen tot diens laatste ademtocht aan Napoleons zijde blijven. Daarna mocht hij het eiland verlaten en keerde hij terug naar zijn geboortehuis in Châteauroux. Sambo was er ook nog steeds, en mooier nog: na de dood van de viervoeter liet de baas het dier opzetten.

Het is dé topattractie van het Musée Bertrand, dat uiteraard was gesloten wegens werkzaamheden toen ik aan de poort arriveerde. Het regende nog steeds, maar dat had mij in een uitmuntende stemming voor leven en werken van de generaal en zijn hond gebracht. Er zat niets anders op dan dezelfde weg terug te gaan die ik zojuist had afgelegd. Ooit zou ik oog in oog staan met Sambo, wis en waarachtig, desnoods in het hiernamaals.

Meer over