ColumnLisa Bouyeure

Catfish is op TikTok een soort geuzennaam geworden

null Beeld

Eerst trekt @princxssglitter de nepwimpers van haar oogleden. Daarna pakt ze een watje en poetst ze ook haar donkere wenkbrauwen en volle lippen weg. Maar het klapstuk moet nog komen. Ze steekt haar duimen in haar mondhoeken, kijkt geconcentreerd en haalt dan triomfantelijk haar kunstgebit eruit. Ze lacht nog één keer naar de camera, dit keer met lippen die om haar tandvlees krullen. Op TikTok zagen al bijna tachtig miljoen mensen hoe de vrouw, roze hotpants, bruin golvend haar, zich van haar lekkerewijvenkostuum ontdoet. Trots voegde ze de hashtag #catfishingpeople aan haar filmpje toe.

Catfishtiktok Beeld TikTok
CatfishtiktokBeeld TikTok
Catfishtiktok Beeld TikTok
CatfishtiktokBeeld TikTok

Er was een tijd dat catfishing als een doortrapte oplichterspraktijk werd gezien. Ik doel nu niet op de trucjes waarmee vissers de meerval aan de haak proberen te slaan (‘grote dauwpieren aan de dreg’) maar op je online voordoen als een ander, zelden met een fraai doel: geld afhandig maken, chantage, geweld, seksueel misbruik. Denk bijvoorbeeld aan op knaken beluste mannen die zich al chattend met eenzame seksegenoten als gewillige deernes voordoen.

Op TikTok niets van dat alles. Catfish is er een geuzennaam geworden, getuige de filmpjes van @princxssglitter en een heleboel anderen. Hashtags als #catfishqueen en #catfishchallenge werden samen al bijna een miljard keer bekeken. En hoe groter het verschil tussen iemands opgedirkte versie en dezelfde persoon op een druilerige maandagavond, hoe populairder de TikToks. Liefst gaan er achter bombshells muizige types met dikke brillenglazen schuil, met als het even kan puistjes, een onderkin en vettige uitgroei.

‘De kracht van filters en make-up is bizar,’ reageert een kijker onder een Angelina Jolie-lookalike die in een vleesgeworden bord Brinta transformeert. Geen nieuws natuurlijk. De Brabantse beautygoeroe Nikki Tutorials wist die kracht van make-up tot kunstvorm te verheffen. En het effect van beeldbewerking is de reden dat Noorwegen deze maand een wet aannam die bepaalt dat influencers het voortaan moeten vermelden als er aan hun huidstructuur of lichaamsvorm is gesleuteld. Ze hoeven hun catfishkiekjes niet te vergezellen van een minder flatteuze momentopname, zoals de TikTokers vrijwillig doen, maar een verplicht label moet duidelijk maken dat die minder flatteuze momenten er wel zíjn.

De Noorse wet kan ook de grens tussen socialemediamooimakerij en het traditionele catfishing scherper maken. Zo analyseerde de Amerikaanse nieuwssite Vox onlangs een twijfelgeval: instagrammer Coconut Kitty, een wulps schoolmeisje dat haar drie miljoen volgers met semi-naakte foto’s naar het erotische betaalplatform OnlyFans probeert te lokken. Of nou ja, schoolmeisje, Coconut Kitty blijkt een volwassen vrouw die steevast de child-filter gebruikt en in die hoedanigheid haar geld verdient. Is dat te vergelijken met de kalende Hans die zich voor financieel gewin als de 16-jarige Samantha uitgeeft, of toch met de ogenschijnlijk leeftijdsloze Kardashians die miljoenen verdienen aan hun schoonheidsproducten?

Dat het catfisher-schap een grijs gebied is geworden, is niet heel verwonderlijk nu er al jaren digitaal gegenereerde influencers worden ingezet. Het lijkt steeds minder relevant of iets of iemand ook in de echte wereld bestaat, tonen bijvoorbeeld de gebruikers van spelletjesplatform Roblox die duizenden dollars neertelden om hun online alter ego met een pixeltasje van Gucci rond te laten lopen, of het enorme succes van NFT-kunst: virtuele kunstwerken die met cryptovaluta betaald kunnen worden.

Wat dat betreft moeten we de catfishtrend op TikTok misschien zien als een welkome herinnering aan een weggezakte wijsheid: niets is wat het lijkt. En wat iets lijkt, kan zomaar ook niets zijn.

Meer over