Brede volkspartijen niet alleen in Wenen bedreigd

De opmars van de populisten in Oostenrijk is exemplarisch voor de politieke verhoudingen in Europa.

Hans Wansink
null Beeld epa
Beeld epa

Norbert Hofer werd tegen zijn zin door Heinz-Christian Strache, de voorman van de rechts-populistische FPÖ, naar voren geschoven als kandidaat voor het presidentschap van Oostenrijk. De relatief onbekende Hofer heeft een wat vriendelijker uitstraling dan zijn politieke baas en zou daardoor een maximum aan kiezers kunnen bekoren.

Die calculatie bleek afgelopen zondag een schot in de roos. Hofer liet met 36 procent van de stemmen de concurentie ver achter zich. Nummer twee werd veteraan Alexander Van der Bellen, die door zijn eigen Groene partij niet als kandidaat werd erkend. Deze outsiders op de linker en de rechterflank gaan op 22 mei in de tweede ronde uitmaken wie president van Oostenrijk wordt.

Met 11 procent per partij is de rood-zwarte regeringscoalitie van SPÖ en ÖVP weggevaagd. Daar zijn intern-Oostenrijkse oorzaken voor, maar ook Europese. De sociaal-democratische SPÖ en de conservatief-katholieke ÖVP vormen al decennialang een monsterverbond dat in de Oostenrijkse politiek de lakens uitdeelt en de baantjes verdeelt. De weerstand daartegen is nu zo groot, dat vervroegde parlementsverkiezingen onvermijdelijk lijken. Hofer heeft al aangekondigd als president het parlement te zullen ontbinden.

Het zigzagbeleid van de Oostenrijkse regering inzake de vluchtelingencrisis brengt ons bij de Europese dimensie. Met het toelaten van negentigduizend asielzoekers was Oostenrijk het meest gastvrije land van Europa. Maar juist daardoor zag Oostenrijk zich gedwongen tot het afsluiten van de Balkanroute en het instellen van een bovengrens.

Inmiddels zijn ook voorbereidingen getroffen om de Brennerpas tussen Oostenrijk en Italië af te grendelen in geval van een vluchtelingenstroom vanuit Libië. Sluiten van de Brennerpas zou zowel voor het vrachtverkeer als voor het toerisme in Europa rampzalig zijn.

De kiezers in Oostenrijk staan niet alleen in hun onvrede met de onmacht van het politieke establishment in Europa om greep te krijgen op uitdagingen als de vluchtelingen-crisis en de economische malaise. Het bestaansrecht van brede volkspartijen lag in het zorgen voor bestaanszekerheid en bijeenbrengen van verschillende lagen van de bevolking. Nu zij die opdracht niet meer kunnen waarmaken, ligt het veld open voor populisten van rechts en van links.

Meer over