Columnmax pam

Bij elke biecht van Andries Knevel dacht ik: de volgende keer verklaart hij dat hij atheïst is geworden

Max Pam columnist artikel Beeld -
Max Pam columnist artikelBeeld -
Max Pam

Vanwege ‘een technische oorzaak’ moet Andries Knevel stoppen bij de Evangelische Omroep. Knevel had best door willen gaan, maar dat kon niet. Dat uitgerekend bij Knevel de techniek het wint van het religieuze vind ik zuur. Het zou mij daarom niet verbazen als God het er niet bij laat zitten en er toch nog een manier wordt gevonden om Knevel te laten terugkeren. Dat is in de geschiedenis van het christendom al eens eerder gebeurd.

Vaak heb ik over Knevel geschreven, ik ben zelfs met hem in debat geweest, waardoor ik rustig kan verklaren dat ik in de loop der jaren fan van hem ben geworden. Ik ken bijvoorbeeld niemand die op zo’n imposante wijze bescheiden en nederig kan doen. Meestal gebeurt dat op de televisie, zodat miljoenen kijkers ervan kunnen meegenieten. Afgelopen maandag nog zat hij bij Eva Jinek in wat, vermoed ik, zijn (eerste) afscheidstournee gaat worden. Hij gaf daar een echte, onvervalste Andries Knevel-redenering ten beste. Zo zei hij dat hij zich na lang wikken en wegen had laten vaccineren ‘uit naastenliefde’.

Een normaal mens laat zich vaccineren uit zelfbescherming en wellicht zal hij (of zij) daarbij even aan Adam Smith (1723-1790) denken, die heeft beweerd dat het eigenbelang van velen ook het belang van de samenleving kan dienen. Maar Knevel liet zich niet vaccineren voor hemzelf, maar voor de anderen. Zijn gesprekspartners zaten erbij en knikten, diep onder de indruk. Wat een goed mens is die Knevel toch!

Geen groter bewijs voor Darwins evolutietheorie dan de ontwikkeling die de EO heeft doorgemaakt sinds zijn toelating tot het bestel in 1970. Wie zich de eerste EO-programma’s herinnert, beseft dat deze omroep nog onstuimiger is geëvolueerd dan de cichliden in het Victoriameer. In zijn eerste jaren nam de EO vierkant stelling tegen homofilie. De in het zwart geklede dominee Dorenbos kwam vertellen dat je ervan genezen kon bij psychiater Van den Aardweg. Een ander EO-programma heette Adam of Aap?, waarvan de strekking luidde – lieve kinderen – dat wij nooit van de aap konden afstammen. Dat was in het oog van God gewoon belachelijk. Zelf verklaarde Knevel nog dat je als homo of ongetrouwde moeder nooit bij de EO zou kunnen werken.

Maar ergens is bij Knevel, en dus ook bij de EO, een kantelpunt ontstaan. Misschien kwam dat voort uit het onverwachte feit dat Knevels eigen broer een homo bleek te zijn. God pleegt zijn volgelingen soms rare poetsen te bakken. Mogelijk heeft aan de ommezwaai bijgedragen dat de toenmalige minister Ronald Plasterk bij Andries aan de keukentafel heeft gezeten om hem uit te leggen dat het echt onzin is om je tegen Darwin te verzetten. Uit de serie The Life of Mammals van David Attenborough knipte de EO toen nog alle verwijzingen naar de evolutie weg, maar daarna wilde de omroep ‘een platform zijn in het evolutiedebat’. Een sympathiek initiatief, zij het dat het debat allang was beslist.

Sindsdien is Knevel erg bezig met het verbinden van geloof en wetenschap en al heeft hij in dezen het onvindbare ei van Columbus nog niet gevonden, de EO toonde zich steeds meer een omroep die open stond voor de gekste dingen. De rinkelbom werd vervangen door heavy metal. Homo’s werden programmamaker en ongetrouwde moeders werden ineens bij bosjes binnengehaald. Hoe ongetrouwder hoe beter.

Dat alles was vooral te danken aan Knevels persoonlijke werdegang, waarvan hij overigens geregeld getuigde op de beeldbuis. Ik wil niet zeggen dat zijn aanvaarding van de evolutietheorie een openbare biecht was, maar het moet toch iets zijn geweest waarvan ‘zijn achterban’ tandenknarsend kennis heeft genomen. Twijfel over alles werd Knevels handelsmerk. Wikken en wegen en aan het eind beslist God, en misschien zelfs dat niet. Bij elke biecht dacht ik: de volgende keer komt Andries verklaren dat hij atheïst is geworden, maar zover is het nog niet gekomen. Ook na zijn pensioen zal hij trouw voor zijn achterban blijven oreren.

Je zou verwachten dat Knevel geïnteresseerd was in Calvijn, Buber of Bonhoeffer, maar een paar jaar geleden verraste hij vriend en vijand met een lyrisch boek over Franciscus I, getiteld Het geheim van de paus. Naast The Atheist Bible staat het bij mij in kast op het plankje: Wonderlijke Boeken. De paus heeft Knevel nooit te spreken gekregen en het geheim dat mij zo nieuwsgierig maakte, wordt niet onthuld. Maar zelf staat Knevel, keurig in pak, groot afgebeeld op de omslag.

Een zoektocht heet het boek te zijn. Mocht hij ook iets vinden, dan zullen wij daar vast en zeker nog van horen.

In een eerdere versie van deze column stond dat Jan Mulder voor de EO een serie maakte over het eeuwige leven. Dat moest echter Omroep Max zijn. De zin is daarom verwijderd.

Meer over