Opiniedefensie

Bij Defensie zit het probleem in de top

Staatssecretaris Barbara Visser moet zich donderdag in de Tweede Kamer verantwoorden voor het zoveelste akkefietje op haar departement. Defensie is een onrustig ministerie. De reden moet worden gezocht in een gebrek aan transparantie, betoogt Ingo Piepers, oud-marinier.

Kees van der Staaij (SGP) en Staatssecretaris Barbara Visser van Defensie (VVD) tijdens het Tweede Kamerdebat over de voorgenomen verhuizing van de marinierskazerne in Doorn.  Beeld ANP
Kees van der Staaij (SGP) en Staatssecretaris Barbara Visser van Defensie (VVD) tijdens het Tweede Kamerdebat over de voorgenomen verhuizing van de marinierskazerne in Doorn.Beeld ANP

Er gaat veel mis bij het ministerie van Defensie, te veel. Nu alweer. Staatssecretaris Barbara Visser (VVD) heeft de Tweede Kamer op het verkeerde been gezet over het verhuizen van de marinierskazerne van Doorn naar Vlissingen, zo blijkt uit een reconstructie van de Volkskrant (Ten eerste, 6 juni). Acht jaar na het oorspronkelijke besluit blijkt dat Visser en minister Ank Bijleveld (CDA) in het geheim een alternatieve locatie buiten Zeeland hebben gezocht. En dat zij daar al veel langer mee bezig waren dan tot nu toe bekend. Daarvoor moet Visser zich vandaag verantwoorden in de Tweede Kamer.

Defensie blijkt telkens weer een mijnenveld te zijn met grote politieke afbreukrisico’s en een onrustig ministerie, en dat is niet iets van de laatste tijd. Sinds 1977 zijn veertig bewindslieden van opeenvolgende kabinetten afgetreden, daarvan nam Defensie er zes voor zijn rekening, dat is relatief veel; gedurende dezelfde periode zijn zeven kabinetten gevallen, in twee gevallen vanwege een Defensie-aangelegenheid: Srebrenica in 2002 en de Uruzgan-crisis in 2010.

Cocaïnesmokkel

Een aantal recente ‘incidenten’ stelt ook niet gerust. Een helikopter die strandt in Libië; een held die zich regelmatig misdraagt, maar te lang de hand boven het hoofd wordt gehouden; cocaïnesmokkel op marineschepen; misdragingen op kazernes; een ernstig ongeluk in Mali dat nooit had mogen gebeuren; het drama met de burgerdoden bij het bombardement op Hawija en dan nu ‘Vlissingen’. Dit had allemaal voorkomen kunnen en moeten worden.

Nu ligt staatssecretaris Visser terecht onder vuur, terwijl juist zij altijd zo goed wist wat er zo fout zit bij Defensie: de cultuur, die zij als staatssecretaris zou gaan veranderen. Die cultuur heeft nu blijkbaar bezit van haar genomen.

Maar waar het hier echt om gaat, is een gebrek aan transparantie en verantwoordelijkheid binnen de top van Defensie en om een gebrek aan militair en politiek leiderschap. Er wordt nooit verantwoordelijkheid genomen; die wordt doorgeschoven. Als het lastig wordt, komt al snel het stempel ‘staatsgeheim’ op een dossier te staan – een verdedigingslinie van de top van Defensie, die te vaak werkt doordat niemand erdoorheen prikt.

Achter dat verhullende gedrag gaat een Defensietop schuil die niet goed functioneert. Generaals en admiraals blijven altijd buiten schot en laten bewindslieden de kastanjes uit het vuur halen. Die laten zich te makkelijk voor dat karretje spannen, en creëren zo hun eigen politieke crises.

De militaire top ontloopt intussen zijn verantwoordelijkheid. Of het nu gaat over Hawija of Vlissingen, aan de basis van al deze problemen ligt altijd een slecht militair besluit ten grondslag, daar wordt te makkelijk overheen gestapt door bewindslieden die daar kennelijk geen notie van hebben. Fouten worden dan snel gecamoufleerd, maar cruciale informatie – of het nu gaat over Hawija, of over een mislukte verhuizing – hoort niet thuis in de onderste bureaula, bij het Srebrenica-fotorolletje.

Het kan en moet veel beter bij de top van Defensie, daar hebben onze krijgsmacht en de Nederlandse bevolking recht op.

Ingo Piepers is oud-officier der mariniers.

Meer over