Gesprek van de DagHerdenken

Besteed vooral meer aandacht dan ooit aan herdenkingen

Briefschrijver Thea Hardenberg pleitte onlangs voor minder aandacht voor het herdenken van de Tweede Wereldoorlog, omdat ze zich er door de coronacrisis niet aan kan onttrekken. Lezers reageren:  ‘Als we de herinnering en de herdenking niet in leven houden, neemt de kans op herhaling toe.’

Dodenherdenking op de dam.Beeld Raymond Rutting / De Volkskrant

Pijnlijk

Hoewel ik meevoel met haar pijn - mijn moeder overleefde als Joodse vrouw de oorlog door onder te duiken en het herdenken van de oorlog en de Holocaust raakte haar altijd heel diep en dat drukte ook zwaar op de rest van het gezi - pleit ik er toch voor er ook dit jaar aandacht aan te besteden. Hopelijk leren de jongeren van nu voldoende van de herdenkingen om te voorkomen dat zoiets zich nogmaals zal voordoen. Dan heeft het onnoemelijke lijden namelijk zin gehad. Hoe pijnlijk het ook voor Thea Hardenberg en ook voor mij is en hoe moeilijk het voor ons is om er ons dit jaar aan te onttrekken als het te dichtbij komt en de gruwelijke beelden ons teveel worden.

Rudy Schreijnders, Maarssen

Kans op herhaling

Een mengeling van verbazing en boosheid: mevrouw Hardenberg getuigt van weinig inlevingsvermogen met de mensen die de oorlog hebben meegemaakt of er het slachtoffer van zijn geworden. Wees blij dat er nu nog steeds herdenkingsprogramma’s zijn en dat 75 jaar na de oorlog er nog zo breed wordt stilgestaan bij de meest afschuwelijke periode die ons land ooit heeft gekend. Dat moet ook de mensen die de oorlog aan den lijve hebben meegemaakt troost geven, van de weinige overlevenden uit de kampen tot en met de stokoude veteranen. Ons medeleven en ons diep respect voor hen doet hun bij dergelijke herdenkingen nog altijd zichtbaar goed. Het is nog niet vergeten, men heeft ons nog niet vergeten. Maar ook als zij er niet meer zijn, moeten we die afschuwelijke periode blijven herdenken. Als we de herinnering en de herdenking niet in leven houden, neemt de kans op herhaling toe.

Edo Veenstra, Amsterdam

Overeenkomst tussen toen en nu

Op de dag dat ik herdacht dat ik als tienjarige bevrijd werd, las ik de Brief van de Dag van Thea Hardenberg uit Utrecht. Ik was verbijsterd. Die dag kregen we voortdurend reacties van onze kinderen en kleinkinderen. We hadden ze onze verhalen uit de Tweede Wereldoorlog toegestuurd. Ze waren ons zeer dankbaar. Een kleinzoon had de twee verhalen gedeeld met de medebewoners van zijn Nijmeegse studentenhuis. Ook zij waren onder de indruk.

In de begeleidende mail bij onze verhalen, had ik gewezen op de merkwaardige overeenkomst tussen toen en nu. We waren en zijn ons leven niet zeker. We wisten en weten niet hoe lang het duurt. Het troostvolle is, dat we na 75 jaar herdenken dat er een einde kwam aan die verschrikkingen. Zo zal er ook een einde komen aan de huidige strijd tegen een vreselijke onzichtbare vijand.

Zoals we nog altijd onze bevrijders dankbaar zijn, zo tonen we nu voortdurend onze dankbaarheid aan artsen, verpleegkundigen, virologen en vaccinontwikkelaars. Vaak waren we al gewaarschuwd voor een mogelijke nieuwe pandemie. Die is er nu. Hadden we beter rekening gehouden met de lessen uit het verleden, dan waren er nu geen enorme tekorten geweest Zo moeten we bij het denken aan een toekomst na de coronacrisis nooit de lessen van onze geschiedenis vergeten. In deze tijd met zo veel leed passen geen lach-of-ik-schiet-programma’s op onze televisie.

John Jorna, Odijk

Uit-knop

Weet Thea Hardenberg niet dat er een uit-knop op de televisie zit? Als je die indrukt, hoef je helemaal niet naar programma’s over de Tweede Wereldoorlog te kijken. Noch naar herdenkingen. Vast zijn er mensen die dit wel willen zien, voor hen is die andere knop.

Tannie van Eck, Oude Tonge

Nationaal Ereveld Loenen is de laatste rustplaats van bijna 4.000 Nederlandse oorlogsslachtoffers: militairen en burgers.Beeld ANP Pers Support

Geen beperkingen

Omdat er angst is omtrent de corona-uitbraak moeten we maar niet zoveel aandacht schenken aan 75 jaar bevrijding en de beelden/reportages van de Tweede Wereldoorlog, want dat is niet opbeurend en je wordt er niet vrolijk van. Ja, het is niet prettig momenteel, maar alle maatregelen die worden genomen gebeuren in alle openheid en vrijheid, er ontstaan zelfs ongekende initiatieven die ons verbinden.

Hoe anders was dat in de Tweede Wereldoorlog; ik kom uit een familie die voor het grootste deel omgebracht is en tot mijn geluk zijn mijn ouders,mijn broer, baby zusje en ik zelf door geweldige mensen drie jaar lang verborgen gehouden (allemaal ergens anders) en kon ons gezin na de oorlog herenigd worden. Ik moet nu vaak denken aan allen die toen ondergedoken waren (niet alleen Joden, maar ook verzetsmensen en jonge mensen die dreigde te werk gesteld te worden in Duitsland). Dat was nog eens binnen zitten geblazen.

De herdenkingen zullen door de omstandigheden niet zo uitgebreid zijn als voorzien, maar we moeten wel erg goed beseffen dat wij nu al 75 jaar in West-Europa in vrijheid kunnen leven en wij dienen ons dat nu meer dan ooit te realiseren.

Natuurlijk hopen wij allen op betere tijden, maar wij moeten wel bedenken dat er geen vijandelijke beperkingen zijn, in ieder geval is de ‘vijand’ van nu geen mens.

Ineke Cohenno-Kleerekoper, Hoofddorp

Niet vergeten

De strekking van de Brief van de dag van Thea Hardenberg is begrijpelijk genoeg. En toch ben ik het er zeer mee oneens. Voor het eerst in 75 jaar zitten we in een mondiale crisis die zijn weerga niet kent. We voelen in het rijke westen opeens een type angst dat we (gelukkig) vergeten waren. Maar wat is een aantal maanden collectief - en feitelijk gerieflijk, veilig en welvoorzien - binnen zitten vergeleken met vijf jaar oorlog waarbij vele miljoenen mensen het leven lieten onder de meest afschuwelijke omstandigheden.

Deze zinnen zeggen alles: ‘Waar we nu behoefte aan hebben is vooruitkijken naar een toekomst, naar een andere samenleving en naar een wereld waarin we hopelijk weer iets herkennen van ons normale leven. Met onze normale vluchtwegen.’ Maar dat ‘normale’ leven en die ‘normale’ vluchtwegen (in Nederland overigens iets heel anders dan in het grootste deel van de wereld, maar goed) zijn er mede omdat wij met zijn allen hebben besloten dat we die oorlog niet mogen vergeten.

Bovendien zijn de herdenkingen nu voor het eerst in 75 jaar totaal anders, en ik ben ervan overtuigd dat veel mensen (veteranen bijvoorbeeld) daar heel verdrietig om zijn. Daarom: besteed er vooral meer aandacht aan dan ooit.

Pieter Roth, Eijsden

Meer over