tv-recensiearno haijtema

Balkenende in het Kremlin: ‘Andere tijden’ laat zien hoe Nederland zich langzaam liet verwurgen door Rusland

null Beeld
Arno Haijtema

De kroniek van een aangekondigde verwurging, zo liet woensdag de reconstructie ‘De slag om het gas’ van Andere tijden zich bekijken. Het programma onderzocht hoe de Gasunie in het begin van deze eeuw de bakens verzette. Het besef drong langzaam door – lang voordat de aardbevingsproblematiek ten volle aan de oppervlakte kwam – dat, hoewel schier onuitputtelijk, de gasputten in de Groningse bodem ooit zouden sluiten.

En wat doet het bedrijf dat vreest voor zijn bestaansrecht? Marktleider worden in schone energie uit zonnepaneel en molen! O nee: zichzelf opnieuw uitvinden, met... aardgas.

In plaats van zich te concentreren op de Groningse gasbel, ontpopte de Gasunie zich als handelaar. De infrastructuur (pijpen) waardoor zij eerst Gronings gas naar de Nederlandse huishoudens en industrie pompte, werd steeds meer ingezet voor de activiteit waarin Nederland van oudsher glorieert: in- en verkoop. De Gasunie kocht gas in Rusland, en verkocht die door met winst.

In de onderhandelingen met de Russische moloch Gazprom toonden de Nederlanders nog zo’n typisch Hollands talent: langetermijnvisie. In 2002 toog toenmalig premier Jan Peter Balkenende persoonlijk naar Moskou om met de Russische president Vladimir Poetin de levering van Siberisch aardgas – special price for you – voor een periode van twintig jaar te beklinken.

Niemand in het feestgedruis struikelde over de wurgslang in een hoekje van het Kremlin. Vrienden waren Jan Peter en Vladimir: ‘Goed om weer in Moskou te zijn, meneer de president.’

Toenmalig premier Balkenende op bezoek bij Vladimir Poetin in het Kremlin in 2002, waar ze het langjarige contract tussen Gazprom en Gasunie beklinken. Beeld NTR
Toenmalig premier Balkenende op bezoek bij Vladimir Poetin in het Kremlin in 2002, waar ze het langjarige contract tussen Gazprom en Gasunie beklinken.Beeld NTR

Andere tijden, inderdaad. Poetin groeide uit tot een despoot en ging gasleveranties inzetten als geopolitiek pressiemiddel. Toen Rusland midden in de winter de gaslevering aan het armlastige en zich van Moskou distantiërende Oekraïne dreigde te staken, toonde Gazprom zijn ware gezicht. Directeur Aleksander Medvedev hield een gasbrander voor zich met een blauwe vlam. ‘Kijk, dit gebeurt er als je de kraan dichtdraait’, sprak hij voor de camera. De vlam doofde. Hoe cynisch.

In Andere tijden vertelde George Verberg, de toenmalige ceo van de Gasunie, dat hij ‘Den Haag erop had gewezen’ dat Poetin er geen geheim van maakte aardgas als een van zijn machtige geopolitieke instrumenten in te zetten. Die waarschuwing kwam voordat de Russen de Krim annexeerden, stookten in Oekraïne en de MH17 uit de lucht schoten. De verhoudingen met het Westen bekoelden ernstig, tot op het vijandige af.

Intussen loopt het gunstige twintigjaarcontract af en mag Nederland zich opmaken voor marktconforme inkoopprijzen. Een voorproefje van wat dat betekent met de kille strateeg Poetin aan de gaskraan kunnen we nu al ervaren.

Wat nu, vroeg Andere tijden aan oud-directeur Verberg van de Gasunie. Investeren in windmolens op zee, zonnepanelen en kernenergie, antwoordde hij ferm: ‘Een robuuste mix die onze afhankelijkheid van de Russen zal doen verminderen.’

Profetische woorden. Maar intussen kronkelt de slang zich strak rond onze benen, die we warm houden met geitenwollen sokken en thermisch ondergoed.

Meer over