op het tweede gezicht

Ashraf Ghani kon met alleen boekenwijsheid Afghanistan niet redden

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: Ashraf Ghani, de op 15 augustus gevluchte president van Afghanistan, wist op papier precies hoe je mislukte staten moet repareren.

null Beeld Javier Muñoz
Beeld Javier Muñoz

Hoe groter het contrast tussen een mooie film en een grimmige wereld buiten de deuren van de bioscoop, hoe verleidelijker het is die bioscoop niet te verlaten. Als je de ingang laat barricaderen en er bewaking neerzet, verklein je de kans dat de buitenwereld je film komt verstoren. Ze zeggen dat Ashraf Ghani – van 29 september 2014 tot 15 augustus 2021 president van Afghanistan – in zijn academische, diplomatieke en non-gouvernementele loopbaan zoveel rapporten schreef over goed bestuur, zoveel speeches hield over opbouw van staten en zoveel hervormingsmodellen ontwierp dat die als vanzelf met zijn realiteitsbeleving gingen samenvallen. Het doet iets met je als je 80 procent van je tijd op pluche zetels in gebouwen met airconditioning converseert over good governance en state effectiveness.

Vluchthelikopter

Ze zeggen dat Ghani de neiging had niet over de situatie in Afghanistan te praten, maar over die in de bioscoop waar de good governance-film draaide – dat Joe Biden het daarom op 8 juli nog ‘hoogst onwaarschijnlijk’ achtte dat de Taliban na terugtrekking van de Amerikaanse troepen de boel zouden overnemen. Toen begon die terugtrekking, verdween de bewaking bij het filmhuis en begon het plafond boven het witte doek af te brokkelen. Op 15 augustus steeg Ghani’s vluchthelikopter op. Luttele uren later poseerden Talibanstrijders al achter zijn bureau. Op 18 augustus meldde Ghani zich vanuit de Arabische Emiraten. Op Facebook schreef hij over ‘de historische test’ die de Taliban nu wacht, en maakte en passant inzichtelijk waarom hij ooit werd getipt als secretaris-generaal van de VN.

Ghani vertrok zo snel uit Afghanistan om een vreedzame overdracht van de macht niet in de weg te staan. Maar Kabul was natuurlijk al eens eerder door de Taliban ingenomen. De oude zetbaas van de Sovjet-Unie, Mohammad Nadjiboellah, had verzuimd de stad te verlaten. Op 27 september 1996 hing diens stoffelijk overschot aan een stoplicht. Ashraf Ghani werkte destijds in een kantoortoren in Washington voor de Wereldbank.

Welbespraakt

Deze man is geprezen om zijn intellect, ambitie en welbespraaktheid. Oók kenmerkend was zijn vermogen in hachelijke omstandigheden steeds weer een cocon te creëren waarin hij kon doorpraten over good governance en nation building. Het was nog vrede in Afghanistan en Ghani was nog jong toen hij voor het eerst uit Kabul opsteeg voor een studie ver weg. Toen sovjettroepen eind 1979 Afghanistan binnenvielen, voltooide hij in de VS zijn proefschrift (Production and domination: Afghanistan, 1747-1901). Toen islamitische milities een guerrillastrijd begonnen tegen het sovjet-vazalregime, doceerde hij in Berkeley. Toen de sovjettroepen waren verdreven en islamitische milities langs etnische lijnen slaags raakten, completeerde Ghani het Worldbank-Stanford Graduate School of Business’ Leadership Training Program. Toen hij na de Amerikaanse invasie eind 2001 naar Afghanistan terugkeerde, was hij bijna dertig jaar weggeweest.

Woedeaanvallen waren in zijn academische loopbaan sporadisch bij hem waargenomen. In zijn presidentschap zagen mensen er veel. Dit staatshoofd was de auteur van het boek Fixing Failed States, maar in de praktijk stuitte dat fiksen op weerbarstigheid. Zo kwaad kon Ghani worden dat bange ondergeschikten onwelgevallige informatie voor hem begonnen achter te houden. Terwijl de Taliban al in de buurt waren, schijnt hij nog rapporten van zeshonderd pagina’s over juridische hervormingen te hebben doorgespit. Op 15 augustus vermeed hij de drukke luchthaven van Kabul door zich in een auto met cash naar een helikopter te laten rijden.

Meer over