Opinieantidepressiva

‘Antidepressiva kunnen pijnstillend werken’

Brede voorlichting over de pijnstillende werking van sommige nieuwe antidepressiva is dringend gewenst, aldus emeritus hoogleraar psychologie Dolph Kohnstamm.

Installatie van de Britse kunstenaar Damien Hirst, genaamd Lullaby Spring. Beeld AFP
Installatie van de Britse kunstenaar Damien Hirst, genaamd Lullaby Spring.Beeld AFP

Dezer dagen zie ik hoe van twee gepensioneerde psychotherapeuten de ene een nieuw leven kon beginnen dankzij een modern antidepressivum, terwijl de ander zo’n middel resoluut van de hand wees en binnenkort door zijn huisarts met een dodelijk middel van zijn hevig lichamelijk lijden verlost gaat worden.

Oudere psychotherapeuten hebben over het algemeen weinig op met antidepressiva. Zij zagen in hun jongere jaren hoe mensen met zware psychische problemen bij hen kwamen na een traject waarin zij door psychiaters met zware, inmiddels verouderde, antidepressiva waren behandeld en daardoor niet meer helder genoeg voor gesprekstherapie. Het woord ‘platgespoten’ kwam in zwang.

Van de twee hierboven genoemde psychotherapeuten had de eerste voortdurend hevige pijnen in de borst en buikstreek, waarvoor geen medische oorzaken konden worden gevonden. Ten einde raad verwees zijn huisarts hem naar de de afdeling Pijnbestrijding van het OLVG. Na onderzoek kwam de dienstdoende arts bij hem en, wetende dat hij een voormalig psychotherapeut was, zei zij hem: ‘U moet niet boos worden, maar wij gaan u een heel licht antidepressivum geven dat wonderlijk genoeg bij veel patiënten met uw soort pijnen die pijnen doet stoppen.’ De patiënt stemde toe. Twee dagen later kon hij zonder pijn naar huis gaan.

Dit speelde begin januari. Ik sprak hem begin mei. Hij zag er goed uit en vertelde me opgetogen over de transformatie die hij had ondergaan. Sinds januari had hij geen pijn meer gehad en hij was op zijn 86ste een nieuw leven begonnen.

De andere psychotherapeut, 89 jaar oud, leed aan ernstige osteoporose en had ten gevolge daarvan permanente rugpijn die hij alleen nog kon verdragen door de hele dag met pijnstillers op bed te liggen. Omdat hij zijn lijden als uitzichtloos beschouwde, vroeg hij zijn huisarts hem te helpen sterven. Omdat hij op mijn vrouw en mij een depressieve indruk maakte en wij hem al veertig jaar kennen als collega en vriend, durfden wij hem te adviseren aan zijn huisarts een antidepressivum te vragen. Maar nee hoor: daar had hij ‘vroeger zo veel ellende van gezien bij zijn cliënten!’.

Toen ik dit vertelde aan onze schoonzoon, dermatoloog en directeur van een ziekenhuisketen, zei hij dat de antidepressiva van tachtig jaar geleden paardenmiddelen waren vergeleken met nu; een geweldige ontwikkeling had plaatsgevonden waarvan onze psychotherapeut niet wist. Ook gaf hij een voorbeeld uit zijn vakgebied: voor patiënten met zo’n ernstige jeuk dat zij blijven krabben en uiteindelijk hun huid kapot maken, is er een licht antidepressivum gevonden met als neveneffect dat de jeuk draaglijk wordt of zelfs verdwijnt.

Deze informatie kon ik pas aan mijn vriend en oud-collega doorgeven toen ik onlangs afscheid van hem ging nemen. Hij bleef bij zijn mening: geen antidepressiva, hoe licht ook. En hij bleef verlangend uitzien naar het einde van zijn lijden door een milde dood.

Dolph Kohnstamm is emeritus hoogleraar psychologie Universiteit Leiden.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond vermeld dat de huisarts doorverwees naar de de afdeling Pijnbestrijding van het AMC. Dit moet het OLVG zijn.

Meer over