opinie

Amelisweerd is de ideale proeftuin om de werking van rechten voor de natuur te verkennen

In Nederland wordt al gepleit voor eigen rechten voor de Waddenzee, Noordzee en de Maas. Begin met Amelisweerd, betogen deskundigen van Rights of Nature en VN Harmony with Nature.

De A27 met rechts het natuurgebied Amelisweerd, bij Utrecht.  Beeld Foto Freek van den Bergh
De A27 met rechts het natuurgebied Amelisweerd, bij Utrecht.Beeld Foto Freek van den Bergh

Vandaag, 22 april, is het Dag van de Aarde. Dit jaar met wereldwijd focus op ‘Herstel de Aarde’. Jaarlijks worden we op deze dag herinnerd aan de schoonheid van de aarde. Helaas zien we ieder dat de aarde en natuurgebieden zuchten en steunen onder de druk van mensen. Stikstof, verdroging, biodiversiteitsverlies, pesticiden, plastic vervuiling, verkleining van gebieden zijn slechts een paar voorbeelden.

Tegen dit alles kan de natuur niets inbrengen. Natuurgebieden hebben geen eigen stem in ons systeem, laat staan eigen rechten.

Wij denken dat het toekennen van die rechten zou helpen bij het herstel en beschermen van natuur en staan daarom juist vandaag stil bij een opkomende beweging in het recht: ‘Rechten van de Natuur’. We doen meteen een haalbare oproep voor Nederland: ‘Utrecht: geef Amelisweerd eigen rechten.’

Amelisweerd is veel in het nieuws. Vooral vanwege de verbreding van de A27 waarvoor honderden unieke bomen in Amelisweerd moeten worden gekapt. Maar wat is het mooi: een klein natuurgebied, grenzend aan Utrecht, met enorm veel natuur-, cultuur- en historische waarden. Landgoederen aan de Kromme Rijn met een eeuwenoude oorsprong. Uniek, gevarieerde bos met eeuwenoude bomen. Een rijksmonument en decennialang de achtertuin voor Utrechters, die hier in de avond en het weekend op adem komen.

Actiegroepen

Met Amelisweerd zijn verschillende overheidsniveaus gemoeid, evenals tal van belangenorganisaties en actiegroepen. Iedereen praat daarbij óver Amelisweerd, want in alle discussies en procedures praat het natuurgebied zelf niet mee. Nog niet, althans. Terwijl Amelisweerd zélf heel wat te zeggen zou hebben over toekomstige plannen en ‘natuurgebieden laten meepraten’ wel degelijk kan.

Amelisweerd heeft grote waarde voor de bewoners van het gebied en de bedrijven die er zijn gevestigd zoals een tuinderij, een boerderij en twee restaurants. Het heeft waarde voor recreanten, maar bovenal heeft het waarde van zichzelf: intrinsieke waarde.

Juist dat stuk, dat belang, wordt nu onvoldoende behartigd. De nu 200 jaar oude bomen, de rivier, zij waren er al lang voor ons en zullen er nog lang na ons zijn. Wie zijn wij om over hen te beslissen? Hen als eigendom te zien? Geef het gebied daarom eigen rechten, net zoals bijvoorbeeld een bv of stichting rechten heeft.

Klinkt gek? In veel landen is dit al lang realiteit. Zo erkende Nieuw Zeeland de rechten van een berg, een rivier en een nationaal park. Ook in Ecuador, Colombia, de Verenigde Staten, Canada, Bangladesh en andere landen heeft de natuur of hebben natuurgebieden rechten. Volgens dit Rights of Nature-denken, heeft natuur eigen bestaansrecht en recht op instandhouding, herstel en regeneratie van levenscycli, structuren en andere evolutionaire processen.

Intrinsieke waarde

In Nederland wordt al gepleit voor eigen rechten voor de Waddenzee, Noordzee en de Maas. Dat zijn weliswaar grotere gebieden, maar Amelisweerd is met haar kleinschaligheid, duidelijke grenzen en hoge intrinsieke waarde juist de ideale proeftuin om de werking van rechten voor de natuur te verkennen. Net als lokale voorbeelden uit de Verenigde Staten, zou Amelisweerd een ‘rechten voor de natuur’-erkenning kunnen krijgen, gesteund door lokale gemeenschappen.

In de landen waarin Rights of Nature zijn geïntroduceerd, wordt het natuurgebied vaak erkend als rechtspersoon. Deze ‘natuurrechtspersoon’ heeft een bestuur dat bestaat uit mensen die voor en namens de betreffende natuur handelen. Mensen vertegenwoordigen de natuur, net zoals dit bij bedrijven en andere rechtspersonen gebeurt, maar met een bijzonder doel: het waarborgen van de rechten en belangen van de natuur.

Amelisweerd gaat naadloos over in een ander bijzonder gebied, Rhijnauwen. Ook al ligt een deel van dit gebied in de gemeente Bunnik, de gemeente Utrecht is eigenaar van het overgrote deel. Erkenning van de rechten van het gebied zou hetzelfde kunnen betekenen als de ‘Akte van Redemptie’ voor het Haagse Bos in Den Haag had: daardoor is het sinds 1576 ‘voor eeuwig’ beschermd. De Utrechtse gemeenteraad kan beslissen om het gebied, dat zij nu in eigendom heeft, met eigen rechten onder te brengen in de eerste Nederlandse natuurrechtspersoon: Natuurschap Amelisweerd-Rhijnauwen.

Jan van de Venis, Jessica den Outer en Dagmar Ravensbergen, Tineke Lambooy, Femke Wijdekop, Henkjan Laats en Dorine van Norren zijn experts van Rights of Nature of VN Harmony with Nature.

Meer over