ColumnHaro Kraak

Als voorrang voor gevaccineerden uitblijft, winnen de sywerts en sjoemelaars

null Beeld

Een paar maanden geleden voerde ik voor de krant een ongemakkelijke discussie over de toekomst waarin we ons nu zo’n beetje bevinden. Mijn gesprekspartners waren fel tegen vaccinaties, lockdowns, mondkapjes, tests – je zou ze met een bepaald woord kunnen aanduiden, maar dat doe ik liever niet.

Het is lastig debatteren met mensen die veel stelliger zijn dan jij. Het doembeeld is onafwendbaar. Apartheid, dictatuur komt eraan, nee, ís er eigenlijk al.

Maar stel je voor, wierp ik tegen, het gunstigste geval, dat de vaccins werken, zelfs tegen varianten, stel dat veel mensen bereid zijn zich te laten inenten, genoeg om het virus uit te laten doven, denk je dan niet dat het kabinet snel alle beperkingen zal laten varen? We weten het niet zeker, zei ik nog, maar het is mogelijk.

Nee, zeiden deze dames. Er zal altijd weer een nieuwe variant komen, een nieuwe reden om bang te zijn, een nieuw excuus om het volk eronder te houden.

Terugkijkend is het wrang hoe erg ze ongelijk hadden en daarna toch gelijk kregen. Het kabinet wilde te snel versoepelen, vergat voor het gemak de basiskennis over de inwerkingstijd van een vaccin, negeerde de adviezen van het OMT en wachtte de resultaten van de Fieldlabs niet af.

Toen bleek de deltavariant te venijnig. Dansen met Janssen wilde delta ook wel; geen enkel ander vaccin was zo slecht opgewassen tegen deze variant.

Uit virologische en OMT-hoek horen we nu dat gevaccineerden toch geen voorkeurspositie mogen krijgen. Weg apartheid, ik bedoel, voorrang. Marion Koopmans, Andreas Voss, Diederik Gommers – allemaal zijn ze om. Iedereen zal zich suf moeten blijven testen voor vluchten, evenementen, de horeca wellicht, voor een onbepaalde eeuwigheid. Wachtend op een derde prik? Een betere? Een hogere vaccinatiegraad?

Niemand die het zeker weet (behalve mijn gesprekspartners die ervan zijn overtuigd dat er een vooropgezet plan is om ons tot in de eindigheid afhankelijk te maken van de farmaceutische industrie, wat belachelijk is, maar toch: elk jaar een prik is niet ondenkbeeldig). Het perspectief van nieuwe varianten is nu even concreter dan het einde van de pandemie.

De testindustrie

De door demissionair minister Hugo de Jonge zo geliefde testindustrie is de grote winnaar als dit testen voor gevaccineerden inderdaad wordt doorgevoerd. Een sector vol sywerts, hosselaars en sjoemelaars, uitzonderingen daargelaten, aan wie De Jonge de belangrijkste voorwaarde voor een soort van normaal leven heeft aanbesteed.

Dit is een sector waar ongeschoolde mensen in witte doktersjassen tegen woekertarieven simpele swaps afnemen om een fraudegevoelig pdf-certificaatje uit te geven. Waar klanten die een door de overheid betaalde test afnemen, wordt aangeraden er snel nóg eentje te doen, voor de hoofdprijs, om er zeker van te zijn dat de uitslag op tijd komt. Waar in het eerste weekend dat het nachtleven openging, de systemen zo vastliepen dat portiers niet anders konden dan elke malloot met een dubieus screenshotje of printje binnen te laten.

Deze haastig opgerichte bedrijfjes zitten, behalve op een goudmijn aan belastinggeld, op een berg privacygevoelige data. RTL Nieuws onthulde zondag hoe daarmee wordt omgegaan, bijvoorbeeld door Testcoronanu, aangesloten bij Testenvoorjereis.nl en dus goedgekeurd door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De database met gegevens van 60 duizend klanten, tot de BSN-nummers aan toe, was onbeveiligd in te zien. Gewoon vanuit je browser.

Bij het Sunday Stereo-festival in Venlo kon iedereen naar binnen met een coronatest en een QR-code. Beeld Arie Kievit
Bij het Sunday Stereo-festival in Venlo kon iedereen naar binnen met een coronatest en een QR-code.Beeld Arie Kievit

Wie een klein beetje kon coderen, had meteen een negatieve testuitslag voor zichzelf kunnen invullen en zo een QR-code kunnen genereren in de Corona Check-app. Direct werd Testcoronanu – eerder gepromoot op de kanalen van influencers als Dave Roelvink en Jaimie Vaes – afgesloten van de systemen van VWS. Toen het bedrijf het datalek moest melden aan de klanten wier geplande test niet doorging, maakte het de moeder aller mailblunders: alle geadresseerden waren zichtbaar in de cc.

De Jonge wilde uitzoeken hoe het kon dat een bedrijf dat zich zegt te houden aan de hoge eisen rond data en veiligheid toch zo nalatig opereert. Daar kan maar één antwoord op mogelijk zijn: door zo’n testboer niet goed door te lichten alvorens hem te vertrouwen met het hele hebben en houwen van burgers. Je zou, iets cynischer, ook kunnen zeggen: van een overheid die de eigen systemen al zo slecht beveiligt, kan nauwelijks verwacht worden dat zij derden wel goed controleert.

Het is crisis en dan moeten bestuurders zonder al te veel inspraak, geklaag of geëvalueer hun werk kunnen doen. Geen gekke gedachte in een noodsituatie, maar na anderhalf jaar pandemie onhoudbaar. Woensdag ging het ministerie van VWS in beroep om de wettelijke verplichting transparant te zijn over het coronabeleid te ontduiken. Te veel werk in crisistijd, aldus De Jonge. Een minister die denkt boven de rechter te staan, oordeelde Wim Voermans, hoogleraar staats- en bestuursrecht. ‘Sabotage van de wet.’

In tijden waarin de overheid noodgedwongen ongekende macht naar zich toe heeft getrokken, etaleert zij een gevaarlijke combinatie van arrogantie, naïviteit en falen, een zwakte waar tot dusver vooral de Nederlandse coronaondernemers genadeloos van profiteren. Je zou om minder in vooropgezette plannen of kwade wil gaan geloven.

Meer over