The Big PictureRob Vreeken

Alles blijft bij het nieuwe in Saoedi-Arabië

Saoediërs ontbijten op de mannenafdeling van een restaurant in de hoofdstad ­Riyad. ­Vrouwen mogen restaurants voortaan via dezelfde ingang betreden.  Beeld Amr Nabil / AP
Saoediërs ontbijten op de mannenafdeling van een restaurant in de hoofdstad ­Riyad. ­Vrouwen mogen restaurants voortaan via dezelfde ingang betreden.Beeld Amr Nabil / AP

Deze week ging Aramco, het ­Saoedische staatsoliebedrijf, naar de beurs, de grootste beursgang ter wereld ooit. Ook was er weer een kleine opsteker voor vrouwen. Welke kant gaat Saoedi-Arabië op?

Hé, weer een hervorming in Saoedi-Arabië! Mannen en vrouwen mogen voortaan via dezelfde ingang restaurants betreden. De officiële mededeling was maandag een beetje verstopt tussen nieuwe regels voor de inrichting van horecagebouwen, maar het stond er toch echt.

Restaurants in het koninkrijk kennen twee afdelingen, een voor ‘mannen’ en een voor ‘families’. De laatste zijn bedoeld voor vrouwen, eventueel in gezelschap van een man of enkele mannen. Net iets anders dus dan de gebruikelijke strikte segregatie van mannen en vrouwen.

Tikje verwarrend, als je niet vertrouwd bent met de sociale codes van het land. Toen ik in 2016 in Saoedi-Arabië was, had ik diverse interviews met vrouwen in de familieafdeling van restaurants. Geen enkel probleem. Maar toen ik na afloop van het gesprek met journaliste Samar Fatany nog even bleef zitten om in m’n eentje een broodje te eten, werd ik subiet weggestuurd: vort, naar de mannenafdeling!

De berichten maken overigens niet duidelijk of de maatregel het hele systeem van gescheiden afdelingen betreft, of alleen de entree van restaurants. Het laatste zou typerend zijn voor de maatschappelijke veranderingen die sinds 2016 zijn doorgevoerd door kroonprins Mohammed bin Salman: uiterlijke schijn is heel belangrijk.

Niet te ontkennen valt immers dat de kroonprins in het buitenland de aandacht heeft getrokken met zijn hervormingen. Dat gold vooral voor het schrappen van het autorijverbod voor vrouwen. Daarbovenop kwam onlangs dat vrouwen niet langer toestemming van hun man of vader nodig hebben om te reizen, een paspoort aan te vragen en een kind aan te geven bij de burgerlijke stand. Ook kunnen ze samen met hun man hoofd van het gezin worden.

De kroonprins wil met zijn maatregelen het imago van Saoedi-Arabië verbeteren. Het land moet aantrekkelijker worden voor buitenlandse investeerders, vandaar ook de beursgang van staatsoliebedrijf Aramco deze week. Ook moet het leven prettiger worden voor jonge Saoediërs. Bioscopen worden geopend en er zijn popconcerten, voor gemengd publiek nota bene. Vorige maand was er ophef over een filmpje op Twitter waarop te zien was hoe de Amerikaanse rapper Russ tijdens een optreden in Riyad een zwarte bh, hem toegeworpen vanuit de zaal, van het podium raapte en ermee zwaaide. Een Saoedische nipplegate kan niet lang op zich laten wachten.

Een verslaggever van Reuters tekende deze week nog een verandering op. Het plein in Riyad waar de openbare onthoofdingen plaatsvonden, is nu een uitgaanscentrum vol coffeeshops en restaurants. Toen ik drieënhalf jaar geleden ‘Chop-Chop Square’ (de bijnaam) bezocht, was het nog in gebruik als executieplaats. In het midden van het plein lag een putdeksel met gaten: zo werd het bloed van de onthoofden afgevoerd. Een foto nemen van het deksel moest stiekem. Aan het plein lag immers het hoofdkantoor van de religieuze politie, de Mutawa, die streng toezicht hield op onzedelijk en anderszins onwettig gedrag.

Dat is nu allemaal anders. Onthoofdingen vinden er niet meer plaats en de Mutawa is door prins Mohammed van de straat gehaald. ‘De veranderingen zijn snel en extreem’, zei een taxichauffeur tegen Stephen Kalin van Reuters.

Maar wat heet extreem? De doodstraf wordt in Saoedi-Arabië onverminderd uitgevoerd, maar dan binnenskamers. Dat oogt minder gruwelijk voor de buitenwereld. En al die andere hervormingen? Tja. De repressie is heviger dan ooit. En met democratisering heeft het allemaal geen jota te maken. De prins heeft zelfs binnen de koninklijke familie alle macht naar zich toe getrokken.

Maar toch, maar toch. Toch kan wat de Saoedische vrouwen nu meemaken niet zomaar worden weggerelativeerd. Op hun levens hebben de hervormingen wel degelijk wezenlijke invloed. Het voogdijschapsysteem loopt op z’n eind.

Dat maakt het voor Saoedi-watchers die het moeten uitleggen zo lastig. Ja, er verandert iets in Saoedi-Arabië. En nee, alles blijft bij het oude.

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Meer over