STIJLPASTOORSmog couture

Zo werd het mondkapje een op onaangekondigde tijden piekend fenomeen

Esquire-hoofdredacteur Arno Kantelberg buigt zich deze week over het piekende fenomeen van het mondkapje.

Billie Eilish met mondkapje op de rode loper van de Grammy-uitreiking in januari. Beeld Patrick McMullan via Getty Image
Billie Eilish met mondkapje op de rode loper van de Grammy-uitreiking in januari.Beeld Patrick McMullan via Getty Image

Meer dan wat dan ook is het mondkapje het symbool geworden van de coronacrisis. Ik heb er History of Surgical Face Masks uit 1967 van John L. Spooner op nageslagen. Daarin staat dat het gezichtsmasker eind negentiende eeuw voor het eerst werd ingezet ‘to help surgical sepsis’. Met andere woorden: om te voorkomen dat er bacteriën in open wonden verdwenen. De patiënten werden hiermee dus beschermd tegen de artsen. Al snel bleek dat zo’n kapje ook hielp om besmetting te voorkomen bij bezoek aan geïnfecteerden. Zo werd het mondkapje een op onaangekondigde tijden piekend fenomeen, van de Spaanse griep in 1918 tot de coronacrisis van 2020. Maar in 2019 deed het ook dienst, want ik zag veel Australiërs zo’n mondkapje dragen bij de bosbranden. Een filterend stukje textiel als avatar van de rampspoed.

In de toekomst zullen we het hebben over de jaren Before en After Corona. In de BC-jaren heb ik me regelmatig afgevraagd waarom alleen Aziaten met mondkapjes rondliepen, en dan vooral die uit Oost-Azië. Was het tegen de smog? Uit hygiëne? Angst? In het taoïsme staat de adem en het ademen centraal, speelde dat een rol? Totdat ik las dat het in Oost-Azië niet wordt gedragen uit bescherming, maar uit beleefdheid tegenover de medemens die niet zit te wachten op jouw nies- of hoestbacillen. Maar de Japanse journalisten die ik al jaren tegenkom bij de modeshows in Milaan en Parijs leken hun gezichtsmasker niet in te zetten als vorm van fatsoen, maar als accessoire. Gezichtsbedekking als fashion statement: smog couture. Merken als Off White brachten BC zelfs mondkapjes op de markt tegen prijzen die in het licht van de huidige tekorten bij artsen ronduit vulgair klinken. De in Gucci verpakte zangeres Billie Eilish droeg zo’n hip mondmaskertje op de rode loper richting de Grammy-uitreiking afgelopen januari. Misschien wilde ze refereren aan het zwarte mondkapje dat in Hong Kong het symbool werd van de protestbeweging – het mondmasker als verzetssymbool.

In de jeugdserie Floris (1969) traden snaveldokters op die zich over pestlijders ontfermden in maskers met kijkgaten. Slapeloze nachten heb ik van die gasten gehad. Medische noodzaak daargelaten is het met het mondkapje als met een balaclava of een boerka: het camoufleert niet je ogen, maar wel je mond en je neus, en onttrekt daarmee de identiteit aan je gezicht. Om meerdere redenen is het te hopen dat we ze de komende jaren niet meer zien.

De snaveldokters uit Floris, jeugdserie uit 1969. Beeld Hollandse Hoogte / Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid
De snaveldokters uit Floris, jeugdserie uit 1969.Beeld Hollandse Hoogte / Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid
Meer over