Beter Leven

Wat gebeurt er met al ons gerecyclede afval?

Karton, papier en verpakkingen van glas, plastic en metaal worden gescheiden ingezameld om ze te recyclen. Maar wat gebeurt er met al die lege jampotten, dozen en plastic flessen nadat ze zijn ingeleverd? En kan het nog beter?

null Beeld Matteo Bal
Beeld Matteo Bal

Recyclen is een goed idee. Het bespaart grondstoffen, energie en vermindert de broeikasgasuitstoot. Maar over recycling doen allerlei geruchten de ronde. Zo zou scheiden geen zin hebben: al het afval belandt toch op één hoop. Glasbak? Papierbak? Onnodig! Het afvalverwerkingsbedrijf kan net zo goed achteraf scheiden. Plastic afval gaat bovendien naar China en wordt daar vervuilend verbrand! Hoeveel klopt hiervan? Heeft Nederland zijn recycling op orde?

Gescheiden materiaalstromen

Die geruchten zijn grotendeels fabels, zegt voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. Alle ‘materiaalstromen’ blijven gescheiden en worden zo veel mogelijk apart gerecycled. Achteraf scheiden kan, maar er zitten haken en ogen aan. Verontreinigde grondstoffen kunnen namelijk lastig worden gerecycled – nat en vies papier helemaal niet. Ten slotte: kunststof verpakkingen gaan echt niet naar China, benadrukt Milieu Centraal. Maar het klopt dat de recyclingcapaciteit voor kunststof in Nederland (nog) onvoldoende is, zegt Miranda Boer van Afvalfonds Verpakkingen, de organisatie die Nederlandse recyclingdoelstellingen moet realiseren. Daarom gaan kunststof verpakkingen nu ook naar Duitse recyclebedrijven.

De overheid stelt jaarlijkse recyclingdoelstellingen op in het Verpakkingenbesluit. Producenten van verpakte producten zijn verplicht om deze doelstellingen te halen. Daarnaast zijn er ook Europese recyclingdoelstellingen, waarbij Nederland op sommige gebieden vooroploopt. Zo heeft Nederland het EU-doel ‘in 2030 70 procent van alle verpakkingen recyclen’ dit jaar al gehaald, zegt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Papier en glas

Ons beste jongetje van de klas is papierrecycling. Volgens Papier Recycling Nederland (PRN) leverden Nederlanders in 2019 91 procent van het oud papier en karton gescheiden in. Daarvan is al het bruikbare papier tot nieuw papier gerecycled. Papierrecycling zou nog beter kunnen als er minder vervuiling bij zou zitten. Zo kunnen vuile zakdoekjes en vette pizzadozen niet in de papierbak, maar zitten ze er soms wel in. Net als kattenbakkorrels, luiers, chipszakken en etensresten, zegt Hielke van den Brink van PRN. Overigens kunnen ook drinkpakken niet bij het papier, omdat er een plastic binnenlaagje in zit.

Glas kan in principe oneindig worden gerecycled. We scheiden het behoorlijk goed. Volgens het Afvalfonds Verpakkingen werd 87 procent van de glazen flessen en potten in 2019 in de glasbak gegooid, terwijl de EU-doelstelling 70 procent is. Zelfs 80 procent van alle bierflesjes bestaat uit gerecycled glas. Heeft scheiden op kleur nut? Absoluut, zegt het Afvalfonds. Vooral het recyclen van wit glas. Van wit glas kun je namelijk wel gekleurd glas maken, maar andersom niet.

Metaal en kunststof

Metalen verpakkingen, zoals blikken en drankblikjes, worden in de meeste gemeentes in de PMD-zak (Plastic, Metaal en Drinkpakken) ingezameld en daarna in sorteercentra gescheiden. Ongeveer 90 procent van de metalen verpakkingen wordt gerecycled – daarmee zitten we boven de Europese doelstellingen. Maar er belanden jaarlijks ook 150 miljoen blikjes in de berm, zei voormalig staatssecretaris Stientje van Veldhoven. En blik belandt ook bij het restafval. Stalen blikjes worden daar met magneten uitgehaald, maar aluminium blikjes zijn niet magnetisch. Aluminium en staal kunnen dan nog uit de verbrandingsas worden gehaald, maar dat gaat volgens de Wageningen Universiteit nooit zonder verliezen.

Tot slot kunststof. In 2019 werd ongeveer 57 procent van het totale gewicht aan ingezamelde Nederlandse kunststofverpakkingen gerecycled. Dat lijkt best goed, maar intussen is er een nieuwe Europese rekenmethode opgesteld. Alleen wat hergebruikt kan worden, wordt nu meegeteld: schoongewassen kunststof zonder voedingsresten, etiketten of vuil. Dan komt het percentage veel lager uit volgens de Wageningen Universiteit, namelijk zo’n 35 procent. En dat terwijl de Nederlandse doelstelling voor 2021 40 procent is.

Bovendien bestaat het grootste deel van het ingezamelde plastic uit een mix van allerlei soorten kunststof en folies, waar afvalverwerkers weinig mee kunnen beginnen, signaleerde het Centraal Planbureau al in 2017. De uitdaging ligt dus bij de recyclers en fabrikanten. Die laatsten zouden bij de productie rekening moeten houden met de recyclebaarheid van hun verpakking. En meer gerecycled plastic moeten gebruiken: op dit moment bestaat slechts 8 procent van de kunststofverpakkingen uit gerecycled plastic. Door de lage olieprijs is het gebruik van ‘nieuw’ plastic vaak goedkoper, zegt Boer van Afvalfonds Verpakkingen.

Plastic Pact

Wel zijn er intussen afspraken gemaakt tussen de overheid en 74 grote bedrijven. In dit ‘Plastic Pact’ is afgesproken dat 35 procent van hun verpakkingen in 2025 uit gerecycled plastic moet bestaan. Wettelijke dwang is er vooralsnog niet. Maar toch gebeurt er veel, zegt Gerard Haverkamp van het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV), dat het bedrijfsleven adviseert bij de ontwikkeling van verpakkingen. ‘Meer dan twintig brancheverenigingen hebben zichzelf concrete eisen gesteld om hun verpakkingen te verduurzamen. Bijvoorbeeld door het volume en gewicht te verminderen, maar ook door ze beter recyclebaar of herbruikbaar te maken.’

Kan recycling in Nederland beter? We lijken goed op weg, zegt Boer van Afvalfonds Verpakkingen. Al blijft kunststof een zorgenkindje. In navolging van het Nederlandse Plastic Pact heeft de overheid zich bij het Europese Plastic Pact aangesloten, waarin wordt gestreefd naar minder gebruik van plastic, meer hergebruik en meer recycling. Klinkt goed. Maar uiteindelijk hangt het toch van ons af, de consumenten.

Sinds deze zomer zit er statiegeld op kleine plastic flesjes; eind volgend jaar komt dat er ook voor drankblikjes. Waarschijnlijk heeft dit een flink effect op de recyclingpercentages, maar die cijfers zijn er nog niet.

De kosten van de inzameling en recycling van verpakkingen worden gefinancierd door de bedrijven die verpakte producten in Nederland op de markt brengen. Ze betalen daarvoor een heffing aan Afvalfonds Verpakkingen. De meeste materiaalsoorten leveren ook geld op en zijn vrijwel kostendekkend, behalve kunststof: daar betaalt een bedrijf dus meer voor.

Twijfel je waar je iets moet weggooien? Kijk op afvalscheidingswijzer.nl (ook als app) van Milieu Centraal.

Meer over