Beter Leven

Waarom je Kerst toch een christelijk tintje zou geven (ook als je niet gelooft)

Kerst is steeds minder een christelijke feestdag. Toch kan religie, in dit geval de christelijke, voordelen bieden. Ook voor wie niet gelooft.

Maartje Bakker
Zijn er goede redenen om Kerst toch een christelijk tintje te geven, zelfs als je niet in God gelooft? Beeld Matteo Bal
Zijn er goede redenen om Kerst toch een christelijk tintje te geven, zelfs als je niet in God gelooft?Beeld Matteo Bal

Kerst, dat is: een kerstboom, lichtjes en kerstballen, een feeststol en een uitgebreid diner, weerzien met familie, gesteggel over wie bij wie op bezoek gaat op Eerste dan wel Tweede Kerstdag, een toespraak van de koning. Nog iets vergeten? O ja, de geboorte van Jezus natuurlijk. Daar was het ooit allemaal om begonnen.

Nu het in coronatijd lastiger is om allen tezamen te komen in de kerkbankjes, verdwijnt de religieuze aanleiding van het Kerstfeest meer dan ooit naar de achtergrond. Wie vroeger op Kerstavond nog de gang naar de kerk maakte, kan daar nu niet terecht: de nachtmissen zijn afgeblazen op last van de Nederlandse bisschoppen. Jammer, of niet? Zijn er goede redenen om Kerst toch een christelijk tintje te geven, zelfs als je niet in God gelooft?

Zingeving

Wie op zoek gaat naar een antwoord op die vraag, komt vanzelf aan de Radboud Universiteit in Nijmegen terecht, van oorsprong een katholiek bolwerk. ‘Religie kan nog altijd handvatten bieden bij zingevingsvragen’, zegt Liesbeth Jansen, theoloog en programmamaker op die universiteit. ‘Als je verwachtingen hebt van het leven die niet uitkomen, of als je spijt hebt van keuzes uit het verleden, dan biedt religie een kader om te zoeken naar antwoorden. Je merkt in de kerk direct dat je niet de enige bent die met zulke vragen worstelt.’

Tegenwoordig stappen sommige mensen met zulke worstelingen naar een psycholoog – iets waar prominente psychiaters, zoals Damiaan Denys en Dirk de Wachter, hun beklag over doen. ‘Ik ben zelf korte tijd psycholoog geweest’, zegt Jansen, ‘en wat me tegenstond, is dat het niet ging om de patiënt als mens. Hoe hard psychologen en psychiaters ook werken, ze zijn gedwongen te functioneren binnen een systeem waarin labels en vergoedingen centraal staan, en mensen dus worden gereduceerd tot hun klachten. Binnen religie is, als het goed is, ruimte voor een completer mensbeeld.’

Een ander aspect dat Jansen aanspreekt is dat gelovigen niet helemaal zélf verantwoordelijk zijn voor hun slagen of falen. ‘Je kunt denken: ik doe mijn best, en daarna geef ik het uit handen’, zegt ze. ‘Het ontslaat jezelf van het perfectionisme dat we ons opleggen in deze tijd.’

Normen en waarden

Kerst kan ons herinneren aan dat soort levenswijsheden. Jansen: ‘En vergeet niet de waarde van de adventstijd. Daarmee kun je een aanloopje nemen naar Kerst. Niet: eerst heel hard werken, en dan ineens is het feest. Maar: eerst is er duisternis, de moeilijke en zware kant van het bestaan, en dat gaat langzaam over in het licht van Kerst.’

Ook Joris Kregting, socioloog aan het onderzoekscentrum voor religie en samenleving van de Nijmeegse universiteit, ziet de psychologische voordelen van een religieus bestaan. ‘Neem het opvoeden van kinderen’, zegt hij. ‘Veel ouders vragen zich af welke normen en waarden ze moeten meegeven. Als je religieus bent, hoef je daar niet zo over te twijfelen. Je hoeft het niet steeds zelfs uit te zoeken als je ergens onzeker over bent.’

Naast mentale biedt het geloof ook sociale voordelen, meent Kregting. ‘In de volkskerken van vroeger kregen mensen enorm veel steun van elkaar’, zegt hij. ‘Zieken kregen bezoek, armen kregen hulp. Maar nu is de samenleving sterk geïndividualiseerd. Van wie krijg je nog steun als je niet meekomt in de maatschappij? De overheid zou dat misschien moeten doen, maar staat gevoelsmatig toch op grote afstand. Daardoor krijg je al snel het idee dat je er alleen voor staat.’

Kerkgangers in Nederland doen meer vrijwilligerswerk dan gemiddeld, blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Ze hebben ook een groter vertrouwen in de medemens. En in instituties als de overheid, parlement, rechters of de pers.

Sociale gemeenschap

Veel mensen worstelen ermee dat ze niet bij een groep horen, denkt Kregting. ‘Ze hebben behoefte aan een sociale gemeenschap. Als die ontbreekt, bestaat het risico dat ze polariserend gaan denken: hun eigen behoefte voorop stellen, geen rekening houden met anderen.’

Kerst is een mooie gelegenheid om waarden als naastenliefde onder de aandacht te brengen, vindt Kregting. Voor iedereen. ‘Al heb je verder niets met de kerk, het is altijd goed om nog eens te horen: hoe kloterig deze coronatijd ook is, het is belangrijk zorg te hebben voor elkaar.’ Zelfs als die boodschap moet klinken tijdens een digitale Kerstmis, en het niet mogelijk is je naasten terstond de hand te reiken en vrede te wensen.

Meer over