'Tussen de broeders neem je even afstand van je leven'

Al eeuwen bieden kloosters onderdak aan vrome pelgrims. Maar tegenwoordig boeken ook niet-gelovigen graag een kloostercel. Voor een digitale detox, bijvoorbeeld.

Noël Van Bemmel
Belgische klooster Maredsous Beeld Nouch
Belgische klooster MaredsousBeeld Nouch

De klokken luiden in het Belgische klooster Maredsous en dus hebben we nog vijf minuten om het kerkkoor te bereiken. Spring uit het eikenhouten bedje in je cel, was je gezicht boven de wastafel, stap in je kleren en hol door galmende kloostergangen richting de crypte. Daar buigen al twintig monniken, gekleed in zwarte habijten, zich boven hun psalmenboekje. Het orgel klinkt, een wolk wierook trekt voorbij en de eerste broeder begint ijl te zingen. Een hulpvaardige dame naast je wijst de juiste regel aan en, tja, dan zing je maar zachtjes mee.

Zo begint de dag in Maredsous. En eigenlijk in alle christelijke kloosters. Het is even wennen om zeven keer per dag naar de kerk te snellen voor een gebedsdienst, maar het geeft je dag wel structuur. En zo'n moment bij elkaar in de crypte is best intiem en rustgevend. Ons gezang zweeft traag omhoog langs kruisribgewelven en heiligenbeelden. Na afloop benen we gefocust terug door het middenschip van de grote kerk waar zonlicht door de hoge glas-in-loodramen valt. Dagjesmensen deinzen vol ontzag terug, maar we zijn gewoon op weg naar de ontbijtzaal.

'Gastvrijheid hoort bij de benedictijnen', zegt abt Bernard Lorent. De 55-jarige oppermonnik - de enige broeder met een gouden kruis op zijn borst - ontvangt in zijn 19de-eeuwse werkkamer vol religieuze boeken, beeldjes uit de Congo, oosters antiek en zelfs een meterslange narwaltand in de hoek. 'We verdienen niks aan de hotellerie hoor. Benedictus schreef: 'Alle gasten moeten worden ontvangen als Jezus zelf', en dat doen wij.' Bovendien, vindt broeder Bernard, brengen gasten leven in de brouwerij.

Andersom geldt: een paar dagen klooster brengt rust in je leven. Daarom kloppen niet alleen pelgrims aan de poort, maar ook overwerkte stedelingen met behoefte aan een digitale detox (wel zelf de discipline opbrengen, want de iPhone mag gewoon mee), spirituele types, budgetreizigers en studenten die even flink willen blokken in een kloostercel. Het viel niet mee voor dit artikel een plek te vinden in Europa. Kloosters met logement zitten niet te wachten op publiciteit. De abt van het grote trappistenklooster bij Tilburg: 'We accepteren nu al boekingen voor 2018. Nog meer toeloop gaat ten koste van rust en stilte.'

De auteur getekend als Heilig Hart-beeld door tekenaar Nouch. Beeld Nouch
De auteur getekend als Heilig Hart-beeld door tekenaar Nouch.Beeld Nouch

Illustraties

Ontwerper Nouch (Nouchka Huijg, 35) tekent de hele dag door, het liefst met een vierkleuren Bic-pen. Haar stijl en discrete werkwijze passen bij een klooster dat meegaat met de tijd. Ze is meegeweest op reportage naar Maredsous. Huijg is mede-eigenaar van ontwerpstudio Alt-8 in Amsterdam. nouch.com

MIDDELEEUWS RITME

Het indrukwekkende Maredsous-klooster, een neogotisch complex van grijs natuursteen op een brede heuvelrug bij Namen, hoeft geen geld te verdienen aan het gastenverblijf. Het grote parkeerterrein staat geregeld vol, dankzij Belgische families die een kaarsje aansteken in de kerk en daarna een royale plank abdijkaas bestellen en aardewerken mokken vol Maredsous Blonde. Die half miljoen bezoekers per jaar krijgen echter weinig mee van het kloosterleven. De abt: 'We willen ons niet opdringen. Bovendien heb ik liever geen dronken bezoekers bij de gebedsdienst.'

Wie het klooster wil ervaren - zijn middeleeuwse ritme, krakende vloeren, religieuze schatten en bewoners in zwarte pijen die lijken op te lossen in schaduwrijke gangen - boekt een kamer in het gastenverblijf. Maar vergeet de lugubere sfeer uit het boek De naam van de roos: je klopt niet op een middeleeuwse poort waarna een tandeloze monnik een luikje opent en een lantaarn omhooghoudt. Nee, je meldt je bij een balie in het hoofdgebouw waar de zacht pratende gastenpater Ignace je ophaalt. Je kloostercel heeft een bed, een tafel en een kast, de gemeenschappelijke douches zijn brandschoon, in de keuken eet je met z'n allen aan een grote tafel. Wel zelf afwassen en de borden weer terugzetten in de kast.

null Beeld Nouch
Beeld Nouch

'Hier heb ik tijd even afstand te nemen', zegt medegast Lionel met hipsterbaard en rendiertrui. De 32-jarige Brusselaar gelooft overigens niet in God. 'Ik geloof wel dat we spiritueel verbonden zijn.' Dat geldt, zo blijkt, voor alle gasten aan de ontbijttafel. Bruno uit Luik had even behoefte aan 'een intermezzo'. Een oudere Canadees vindt bidden vooral rustgevend. De 34-jarige Marie-Julie werkt als gemeenteambtenaar in de Brusselse wijk Molenbeek en zegt: 'Ik zou nooit lid willen zijn van de katholieke kerk. Hun geschiedenis is te bloedig en bovendien ben ik gay.'

Waarom geen strandwandeling maken of een blokhut in de bergen huren? Kan ook heel spiritueel zijn. Het antwoord: gemak. Een abdij biedt structuur en drie maaltijden per dag. Een jong stel: 'We houden van wandelen en slaan weleens een gebedsdienst over. Dat vinden de monniken niet erg.' Hoogtepunt voor veel gasten: de gezamenlijke lunch met broeders in de refter, een Harry Potterachtige eetzaal waar een voorlezer in de hoek een dik boek over pauselijke geschiedenis openslaat. Stilzwijgend eten we spiegelei met friet en een sinaasappel na.

null Beeld Nouch
Beeld Nouch

WORST EN DONKER BIER

Zo volgen we een befaamde kloosterregel die de heilige Benedictus in de 6de eeuw formuleerde: niet spreken tijdens de maaltijd. Net als zijn raad voor een dagelijks ritme van ora et labora: bidden en werken (en slapen). Maar niet al zijn regels gelden nog. Zo wast de abt niet meer je voeten bij aankomst, hoef je niet meer volledig gekleed in bed te liggen en mag je nu best het bijbelboek Koningen lezen voor het slapengaan. Dat doe je dan vol verwachting na het avondgebed. 'Men zoeke voor mijn heer de koning een jonge maagd, (..), zodat mijn heer de koning warm wordt', begint dat verhaal - al te opwindend, vond Benedictus.

Abt Bernard Lorent wil af van het clichébeeld van monniken als wereldvreemde kluizenaars of vrolijke bierdrinkers met een touw om hun buik. Hij wijst naar zijn pc en zijn televisie: 'De moderne wereld komt hier gewoon binnen. Ik begin de dag met bidden voor al die mensen in de file rond Brussel.' Broeder Benoit, een jonge monnik die devoot zingt, staat even later in overall en met oorbeschermers bladeren weg te blazen in de kloostertuin. Broeder Eric, die de geluidsinstallatie in de kerk bedient, grapt: 'Ik ben de dj.' Broeder Thiery kan prachtig tekenen en broeder Stéphane wil best een stukje Bach spelen op zijn orgel met 3.500 pijpen.

Wie contact wil maken met een van de dertig broeders moet wel moeite doen. Samen bidden is geen probleem, maar samen werken is lastig. De abt: 'We hebben tweehonderd man in dienst. Die doen het werk.' Best jammer, want als het brood in de oven zit, kun je fijn praten over spirituele zaken. Desgevraagd geeft broeder Bernard tips over geloof. 'Je moet niet alleen bidden met je hoofd. Probeer het eens met je voet', adviseert hij in navolging van de 7de-eeuwse bisschop Isaak van Nineve. Volgens de abt is het ook makkelijk God te zien in het ochtendlicht dat door het roosvenster neerdaalt. Hij wijst op zijn tv. 'Maar die beelden uit Aleppo zijn van hetzelfde licht.'

Praktische informatie

Een kloostercel in de abdij van Maredsous kost euro 32 per nacht: maredsous.be.
Het valt niet mee een plek te vinden in Europa. Veel websites zijn archaïsch. Duitsland is een uitzondering: orden.de /ordensleben/atem-holen. Een aardige website is good-nightandgodbless.com, waar ook landengidsen te koop zijn.

Belgische klooster Maredsous Beeld Nouch
Belgische klooster MaredsousBeeld Nouch

Verderop, in een voormalig schoolgebouw op het kloosterterrein, bestellen honderden dagjesmensen de romige Maredsouskaas met selderijzout. Of worst met donker bier. In de bossen rond het klooster wandelen en fietsen hele gezinnen langs rustieke boerderijen en fotogenieke ruïnes. Wij duiken liever met broeder Ignace de befaamde kloosterbibliotheek in, met vierhonderdduizend titels de grootste privécollectie van België.

'Nu komen we bij de zeldzame werken', zegt de biebmonnik op de zesde verdieping. Hij trekt een boekje uit de kast. 'Kijk, de enige eerste editie van een commentaar van Erasmus uit 1520.' Twee gangen verder legt hij een kloek werk in rood leer neer. 'Thomas van Aquino, 1475.' Sommige boeken dragen een rood stickertje waar LP op staat: Libre Prohibitus - verboden boek. De handschriften op perkament uit de 11de eeuw durven we niet aan te raken. Onder een laagje stof ligt nog een Belgische schat: een gesigneerde uitgave van Kuifje uit 1939.

Die avond probeer ik te bidden met mijn voet. De monniken zingen weer samen in de crypte, het Jezusbeeld kijkt op ons neer en ik probeer te denken aan de inwoners van Aleppo. Dat bedoelden mijn medegasten: tussen de broeders neem je even afstand van je leven.

null Beeld Nouch
Beeld Nouch
Meer over