Souvenirs uit Mali

In de woestijn van Noord-Mali ontmoetten we Mohamed El Habib, een jonge zwarte soldaat. Hij was gestationeerd in Ménaka, de hoofdplaats van een gebied dat voornamelijk wordt bewoond door Toearegs, nomadische veetelers met een lichte huidskleur....

Voor Mohamed, die fungeerde als legerfotograaf, was er in Ménaka niet veel te beleven. Geen stroom, geen waterleiding, geen telefoon, geen televisie, geen enkel café. Voor mij mocht Ménaka een mythisch oord zijn waar de gesluierde mannen op kamelen me terugvoerden naar oud-testamentische tijden, voor Mohamed was het niet veel meer dan een dorre en moordend hete zandbak. Om wat bij te verdienen maakte hij pasfoto's voor de inwoners.

Wij logeerden bij Nederlandse ontwikkelingswerkers. Mohamed had net een foto van onze portier gemaakt, toen hij ontdekte dat Jaap, mijn vriend, ongeveer net zo'n spiegelreflexcamera had als hij. De zijne was een cadeau van een Fransman. Nou had hij een vraag: als je de lens eraf haalde, werd dan het hele filmpje belicht?

De twee wisselden technische tips en adressen uit. Hun conversatie duurde nog geen vijf minuten, maar 's middags kwam Mohamed toch cadeaus brengen. Voor mij had hij een sleutelhanger van geitenleer gekocht, voor Jaap een houten kameel met in grote letters Souvenir de Mali erop. Hij wilde weten of Jaap thuis een videocamera had. Zou hij hem, Mohamed, er misschien ook een kunnen sturen?

We waren een week of zes terug in Nederland, toen de eerste brief van Mohamed arriveerde. Hij stuurde twee kleurenfoto's mee. De ene was een portret van hemzelf in camouflagepak, op de andere zag je tussen een troep militairen de Malinese minister van Defensie marcheren. Maar het belangrijkste element op die foto was een videocamera waarmee de minister werd gefilmd. Voor de zekerheid schreef Mohamed het er nog maar even achterop: het was een Panasonic, zoéén moest het worden.

De tweede brief kwam een maand later. Weer vroeg hij om een camera, hij schreef dat hij er zelf geen geld voor had. Bij de derde brief opnieuw twee foto's. Een kiekje van een standbeeld in de hoofdstad Bamako, op de andere Mohamed zelf in Adidas-trainingspak, grote Panasonic op zijn schouder. De vierde brief kwam, met foto's. Nu Mohamed in khaki pak, de armen om twee prachtige tweelingmeisjes van wie de ene zijn vriendin was. In zijn brief specificeerde hij de gedroomde Panasonic met letters en cijfers.

Ik moet nou toch maar eens duidelijk schrijven dat ik hem geen videocamera ga sturen, dacht Jaap. Maar een brief doet er vanuit Nederland zes weken over om Ménaka te bereiken, en Mohameds vijfde zending kruiste daardoor die van Jaap. Deze keer had hij extra goed uitgepakt. Jaap ontving niet alleen een foto van tien zwarte soldaten en twee witte, plus een verzoek om een Panasonic type zoveel te sturen, Mohamed had ook een heel pakket gemaakt. In een kartonnen doosje, dat hij had laten innaaien in witte stof zaten: een kleurige ketting voor mij, drie kraaltjesarmbanden voor mij, een ketting met een plastic hart eraan waarin met metalen letters de woorden JAAP DE RUIG waren ingelegd (voor mij of voor Jaap?), en tot slot een stel ontzagwekkend grote slippers van geitenhuid, het haar zat er nog op. Grote man, grote voeten, had Mohamed waarschijnlijk gedacht, die Nederlander heeft minstens maat 50.

Pasgeleden kwam de zesde brief, met een foto erbij van het huis van de ontwikkelingswerkers. Beste vriend Jaap. Ik ben erg, erg gelukkig dat ik je brief heb ontvangen. (. . .) Beste vriend Jaap, wat het probleem van de videocamera betreft: ik heb het begrepen. Maar kun je me een fototoestel sturen? (. . .) Hartelijke groeten voor je hele familie van Mohamed El Habib, professioneel fotograaf, speciaal reporter van het Malinese leger in Ménaka.

Meer over