Beter Leven

Slaap je beter onder een verzwaarde deken?

Slapeloze nachten zijn geen pretje, maar een oplossing lijkt dichtbij. Verkopers claimen dat een verzwaringsdeken een einde kan maken aan het nachtelijke woelen. Maar werkt zo’n verzwaringsdeken echt?

Flora den Bieman
null Beeld Matteo Bal
Beeld Matteo Bal

Een verzwaringsdeken is, zoals de naam als zegt, zwaarder dan een normaal dekbed. De deken weegt tussen de 6 en 10 kilo en is gevuld met granulaat: kleine plastic of glazen balletjes die bijna aanvoelen als zand. Volgens Niels van Lith, eigenaar van webwinkels Calmzy en Slaapkalm, stamt het idee van een verzwaringsdeken af van een merkwaardige uitvinding gedaan in de jaren zestig: ‘De hugmachine, ontworpen door de Amerikaanse hoogleraar Temple Grandin. Vanwege haar autisme vond ze het niet prettig om geknuffeld te worden door een persoon, maar het fysieke gevoel van een knuffel (zonder dat er een mens aan vastzat) wilde ze wel ervaren en daarom bedacht ze de machine.’

Robert de Hoog, specialist in prikkelverwerking, legt uit hoe die uitvinding werkt: ‘De hugmachine bestaat uit twee houten onderdelen waarop kussens zijn bevestigd. Die worden tegen de persoon gedrukt die in de hugmachine ligt. Zulke deep pressure stimulation geeft hetzelfde gevoel dat baby’s hebben als ze strak zijn ingebakerd: veiligheid, kalmte en geborgenheid. Een verzwaringsdeken moet voor eenzelfde druk zorgen.’

Volgens Van Lith helpen verzwaringsdekens mensen die slecht slapen. ‘Volgens het CBS heeft een op de vijf Nederlanders slaapproblemen. Een verzwaringsdeken kalmeert het lichaam en de geest.’ Ook neuroloog-somnoloog Myrthe Boss van Ziekenhuis Gelderse Vallei kan de aantrekkingskracht van verzwaringsdekens wel begrijpen: ‘Mensen gunnen zichzelf veel te weinig tijd om goed te kunnen slapen. Alles moet snel. Maar het is belangrijk om je dag rustig af te bouwen. Als je daar niet de tijd voor neemt, kan het zijn dat je slaapproblemen ontwikkelt. Dan lijkt een verzwaringsdeken een snelle oplossing.’

Weinig onderzoek naar verzwaringsdekens

Maar werkt een verzwaringsdeken ook echt? ‘Er is nog veel te weinig onderzoek naar gedaan om iets over de effecten te kunnen zeggen’, zegt Boss. Het is volgens haar veel beter om eerst naar andere stoorzenders te kijken, zoals voeding, een te drukke slaapkamer en het op onregelmatige tijden gaan slapen. ‘Als de gangbare therapieën niet werken, is een verzwaringsdeken overigens wel een interessant alternatief om uit te proberen, ook al is het dan misschien een placebo.’

Ook prikkelverwerkingsspecialist De Hoog benadrukt dat er nog niet genoeg onderzoek is gedaan naar het effect van verzwaringsdekens. ‘Maar we weten wel dat het voor mensen met prikkelverwerkingsproblemen, zoals ADHD of autisme, ontspannend werkt om een prikkel toe te voegen.’ Voor sommige neurodiverse mensen is het namelijk makkelijker om zich te concentreren of te ontspannen als ze een extra lichamelijke stimulans ervaren. Dat is waarom ze soms niet kunnen stilzitten, friemelen of met hun pen tikken om te concentreren, of bijvoorbeeld alleen met muziek op in slaap kunnen vallen. ‘Een verzwaringsdeken is een manier om een extra prikkel toe te voegen. Dit is namelijk druk op de huid, en voor sommige mensen is dat gevoel echt de uitkomst tot betere nachtrust.’

Toch zitten er ook nadelen aan zo’n verzwaarde deken. Volgens Boss kan die zelfs gevaarlijk zijn voor bepaalde mensen: ‘Slaapapneu kan door de druk versterkt worden, en als je kijkt naar de literatuur, is er ten minste één jong kind gestikt nadat hij onder het deken in slaap was gevallen.’ Daarnaast is het volgens haar ook belangrijk dat je niet te vaak onder een verzwaarde deken kruipt: ‘Dan raak je gewend en kun je op een gegeven moment niet meer zonder.’ Volgens Boss is het dan ook een slecht idee om zomaar een verzwaringsdeken via internet te bestellen: ‘Bespreek de slaapproblemen altijd eerst met een huisarts. De kans is namelijk groot dat er betere oplossingen te vinden zijn tegen slapeloze nachten.’