stijlpastoor

Schrijver George Sand deed al aan cross dressing in de 19de eeuw

Spelen met gender-grenzen is leuk; en zeer welkom in het loodzware discours over de man-/vrouw-/non-binair-verhoudingen, vindt Stijlpastoor Arno Kantelberg.

Arno Kantelberg

Sommige schrijvers articuleren niet alleen met woorden, maar ook met kleding. George Sand (1804–1876) was zo’n schrijver. Ik vraag me weleens af wat zij van de huidige tijd zou hebben gevonden. Want Sand (née Aurore Dupin) was een aristocratische Parisienne die in haar zucht naar onafhankelijkheid niet alleen haar echtgenoot, een halfgare baron, aan de dijk zette, maar ook een mannelijk pseudoniem koos, herenkleding droeg en op gezette tijden de brand in een pijp joeg. En dat allemaal in de eerste helft van de 19de eeuw! Wat een vrouw.

Actrice Merle Oberon als George Sand.  Beeld ANP / Mary Evans Picture Library Ltd.
Actrice Merle Oberon als George Sand.Beeld ANP / Mary Evans Picture Library Ltd.

Ze kon ook zomaar ineens een baljurk aantrekken hoor – alles om maar niet gecategoriseerd te kunnen worden. Feitelijk was George Sand wat we een cross dresser noemen, hoewel die term tegenwoordig gebruikt wordt voor mannen die vrouwenkleding aanschieten. Andersom (een vrouw in een broek) is inmiddels gemeengoed, niks geks aan. U ziet hier overigens niet George Sand zelf, maar Merle Oberon die haar speelt in de film A Song to Remember (1945), de biopic over Frederic Chopin, met wie Sand verkeerde en over wie ze Un hiver à Majorque (1842) schreef.

In haar autobiografische teksten heb ik nooit kunnen achterhalen of er een diepere motivatie dan een praktische achter Sands keuze voor herenkleding stak. Geef haar eens ongelijk; de vrouwenkleding van die tijd wás allesbehalve comfortabel: onderrokken, korsetten, kousen, gedoe. Die vlieger gaat nu niet meer op. Van het duo rechtsboven lijkt me de jurk van Richelle Plantinga comfortabeler dan het driedelig-met-strik van de juffrouw ter linkerzijde, actrice Aiko Beemsterboer. Opvallend, die overeenkomsten tussen de uitrusting van Oberon en Beemsterboer, terwijl er toch bijna een eeuw tussen zit. De revers van beider jasjes, de zwarte hakken, het streepje manchet onder de jasmouwen… Oberon heeft haar gilet wel een stuk korter gekozen. In combinatie met die hogere taillebroek maakt het haar benen optisch flink langer – fraai.

Aiko Beemsterboer (links) en Richelle Plantinga. Beeld ANP / Patrick Harderwijk
Aiko Beemsterboer (links) en Richelle Plantinga.Beeld ANP / Patrick Harderwijk

Ik denk dat Beemsterboer – maar dat is de leeftijd – meer Marlene Dietrich dan George Sand aan het channellen is. Afijn, dat is om het even; het is überhaupt leuk om te spelen met gendergrenzen. En is juist speelsheid geen onderschat instrument, zeker in het huidige, met lood verzwaarde discours over de man-/vrouw-/non-binair-verhouding? Waarbij ik toch ook altijd even moet denken aan Denis Thatcher, echtgenoot van wijlen de Britse premier Margaret Thatcher. Op de vraag wie er thuis de broek aanhad, antwoordde hij: ‘Ik. En ik was en strijk ze ook.’

Meer over