Opvoeden

Opvoedvraag: is zo’n tussenjaar na de middelbare school een goed plan?

Anna van den Breemer schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt.

null Beeld Claudie de Cleen
Beeld Claudie de Cleen

In veel straten ging afgelopen week de vlag uit. Die bungelende schooltas aan de mast zal in gezinnen een zucht van verlichting hebben opgewekt: het schooldiploma is binnen. Maar ook de fase daarna is spannend. Zelf besloot ik na het vwo te gaan reizen. Met medelijden denk ik terug aan mijn ouders die mij als 19-jarige naar India zagen vertrekken. WhatsApp bestond nog niet. Noodgedwongen moesten ze zich neerleggen bij de mantra: geen nieuws is goed nieuws. Hoe begeleid je je kind bij het maken van toekomstplannen? En is zo’n tussenjaar een goed idee?

Dit zeggen de deskundigen

Uit onderzoek van de Onderwijsinspectie blijkt dat in 2017 14 procent van de eerstejaarsstudenten een tussenjaar heeft genomen. In 2009 was dat nog 9,9 procent. Meisjes kiezen vaker voor een tussenjaar dan jongens. Een pauze tussen de middelbare school en vervolgopleiding is niet alleen populair onder studenten uit gezinnen met een hoog inkomen. Juist ook kinderen met minder bedeelde ouders kiezen voor een tussenjaar, wellicht om geld te verdienen. Kinderen uit de middenklasse gaan vaker direct door met studeren.

Een gangbare gedachte is dat een tussenjaar tot een betere studiekeuze leidt. Jongeren hebben immers langer kunnen nadenken over wat ze precies willen. Volgens de Onderwijsinspectie heeft wel of geen tussenjaar echter nauwelijks invloed op het percentage studenten dat uitvalt of van studie verandert.

‘Ouders zien zo’n tussenjaar soms als een verloren jaar, maar dat is het niet’, zegt pedagoog Ingeborg Dijkstra. ‘Jongeren leren zichzelf in korte tijd goed kennen. Het is waardevol om te ontdekken waar je goed en minder goed in bent.’ Volgens Dijkstra is het leren om op eigen benen te staan de ‘studievertraging’ dubbel en dwars waard. ‘Het gaat tijdens een verblijf in het buitenland ook om simpele lessen als: hoe regel ik een gezonde maaltijd? Ik zie veel 18-jarigen die niet kunnen koken en die niet weten wat eten precies kost, behalve een Big Mac-menu.’

Zo pak je het aan

Vaak kunnen jongeren best wat ondersteuning gebruiken bij het plannen van een tussenjaar. De simpele vraag: ‘Welke hulp wil je van ons?’ is een goed begin. Er is een hele industrie rondom het tussenjaar ontstaan. Zo is er een TussenjaarKenniscentrum en elk jaar in juni vindt er een Tussenjaarbeurs plaats. ‘Kijk samen voorlichtingsvideo’s om te zien wat bij hem of haar past: reizen, vrijwilligerswerk, een taal leren, au pair zijn of een tijdelijke baan? Hoe minder je stuurt, hoe beter’, aldus Dijkstra.

Een tussenjaar kost een flinke duit. ‘Laat kinderen zelf het geld verdienen, ongeacht of als ouder het geld je op de rug groeit’, adviseert Dijkstra. Bekostig je als ouder het tussenjaar, dan loopt je kind een belangrijke leerervaring mis. ‘Maak samen een financieel plan. Je spreekt bijvoorbeeld een startbudget af van duizend euro dat je kind met drie maanden werken verdient.’

In haar boek Luisteren naar Pubers legt pedagoog en studiekeuzeadviseur Lieke Kalhorn uit hoe je als ouder voorkomt dat adviseren ‘advizeuren’ wordt. Niet onbelangrijk, want met een preek, hoe goedbedoeld ook, zet je de hersenen van je tiener op ‘uit’. De kunst is om actief te luisteren en vervolgvragen te stellen waardoor je kind zijn gedachten kan ordenen. Ben je ongerust dat je kind zijn zaakjes niet op orde heeft? Verpak dit altijd in een ‘ik-boodschap’, dus: ‘Ik maak me een beetje zorgen dat je nog niets hebt geregeld voor je verblijf in Spanje.’ Dat is effectiever dan de jij-boodschap: ‘Waarom regel jij nooit niets?!’

Met zo’n ik-boodschap kun je als ouder misschien ook afspreken dat er af en toe app-contact plaatsvindt tijdens die wereldreis naar Australië. Goed voor de nachtrust.