Maar weinig mensen trekken naar Turijn, maar de stad heeft meer dan Fiat

Rome, Milaan en Florence zijn de grote aandachttrekkers, maar toeristen die beter kunnen kijken, moeten Turijn niet overslaan. Dankzij een wijnschandaal knapte de stad enorm op.

Sarah Venema
Het beeld Hoy es Hoy van de Mexicaanse kunstenaar Javier Marin op de Piazza Solferino. Beeld
Het beeld Hoy es Hoy van de Mexicaanse kunstenaar Javier Marin op de Piazza Solferino.Beeld

De cocktails in bar Cavour zijn groen of blauw, met op de rand besuikerde vruchten die de barman met een gasvlam karamelliseert. Uit het raam is een 17de-eeuws barokpaleis te zien en beneden dineren heren onder kroonluchters. In deze elegante zolderbar is het donker genoeg om dertigers in leren jasjes en dames van boven de 70 naast elkaar te laten drinken zonder dat ze vreemd tegen elkaar af steken. De gelegenheid is pas een paar weken open en staat onder leiding van een lange magere manager die bij Hôtel Ritz in Parijs is weggekocht. 'Hi girls', schalt de stem van de aangeschoten echtgenote van de eigenaar. 'Ik zag jullie binnenlopen en dacht dat zijn buitenlanders. Eindelijk!'

Met Milaan, Rome en Florence als grootste concurrenten, trekken maar weinig toeristen naar Turijn. Milaan heeft de mode, Rome het Colosseum, Florence de kunst en Turijn? Tja, Turijn kennen we van Fiat, het automerk dat hier de eerste fabriek opende en de naam van de Noord-Italiaanse stad draagt: Fabbrica Italiana Automobili Torino. De gigant die Turijn tot industriestad maakte en zo veel arbeiders aantrok dat de buitenwijken uitgroeiden tot misschien wel de lelijkste van Italië.

Maar wie het centrum van Turijn inloopt, ziet geen fabrieksschoorstenen, maar barokke paleizen en rijk versierde herenhuizen. De straattegels glimmen en de voetpaden in hartje Turijn zijn kilometerslange overdekte zuilengangen. De arcaden werden speciaal aangelegd voor de leden van het koningshuis van Savoye die zich hier in 1562 vestigden en tijdens hun wandelingen niet nat wilden worden.

Behalve arbeidersstad ademt Turijn aristocratie. Obers dragen er vlinderdassen, restaurants zijn verlicht met kroonluchters en de zoete zachte chocolaatjes van chocolademeesters als Guido Gobino zijn nog dezelfde als in de 19de eeuw, toen Turijn heel even de hoofdstad van Italië was. 'Wij houden van traditie', zegt Sylvia, de 50-jarige medewerkster van het in 1763 geopende Caffè Al Bicerin. Al vanaf het begin werken hier vrouwen in de bediening, zodat de dames die de kerk aan de overkant bezochten zonder bezwaar een kopje Bicerin konden drinken: koffie met dikke, warme Italiaanse chocolade en een romige laag melk erop. 'Niet roeren', zegt de medewerkster streng. 'De smaken gaan in elkaar over tijdens het drinken. Zo hoort dat.'

Wie Turijn wil begrijpen, moet niet gelijk aanschuiven in de restaurants, maar eerst afdalen naar de wijnkelders eronder. Ze zijn onderling met deurtjes verbonden en vormen zo een gangenstelsel waardoor de koningen ongezien de stad uit konden.

De Reggia van La Venaria Reale, een feestpaleis van het huis Savoye op een heuvel buiten Turijn. Staat op de Unesco Werelderfgoedlijst. Beeld
De Reggia van La Venaria Reale, een feestpaleis van het huis Savoye op een heuvel buiten Turijn. Staat op de Unesco Werelderfgoedlijst.Beeld

De wijn uit deze kelders heeft de moderne geschiedenis van de industriestad ingrijpend veranderd. 'Turijn was jarenlang een slapende stad', vertelt Bruno Boveri (65), tussen de flessen Barolo en Barbaresco in de kelder van restaurant Le Vitel Etonné. Zijn eerste wijn dronk hij op 5-jarige leeftijd: een scheut rood in een glas gevuld met sneeuw. 'Een goed gerecht', zegt Boveri, 'was er in de jaren tachtig in Turijn nauwelijks te vinden.' 'Het merendeel van de inwoners werkte bij Fiat en ging vroeg naar bed, dus een nachtleven was er nauwelijks. Restaurants serveerden gerechten als pasta alla panna (slagroom) of gamba's in roze saus. 'Het leek nergens naar!'

Ook met de wijn werd geklooid. In 1986 bleek goedkope wijn met methyl-alcohol te zijn 'verbeterd', waardoor negentien mensen overleden. Een tragedie. Toen zijn we wakker geschud. We moesten terug naar de grondstoffen. Naar kwaliteit en traditie.'

Boveri was een van de eerste activisten van de slowfoodbeweging. Hij bracht boeren uit de streek, restaurants en winkels bij elkaar om een markt te creëren voor kwaliteitsgrondstoffen. In plaats van slagroompasta kwamen traditionele gerechten op de kaart terecht als Bagna Caoda (saus van knoflook, olie en ansjovis) en Vitello Tonnato (kalfsvlees met tonijnsaus). 'Een slecht restaurant kan in Turijn zo zijn deuren sluiten', zegt Boveri, 'want de basiskwaliteit ligt hier ontzettend hoog.'

Om het laatste restje fastfoodcultuur te verslaan, opende een slager een snackbar met slowfood aanpak. M** Bun - de oorspronkelijke naam Mac Bun is aangepast omdat McDonald's met een rechtszaak dreigde - heeft ook felle verlichting en kinderfeestjes, maar het vlees komt van zijn eigen boerderij en de borden waarop wordt geserveerd zijn biologisch afbreekbaar. In plaats van Coca-Cola drinken de klanten Mole Cola, een drankje met Turijns opvallendste bouwwerk de Mole Antonelliana op de rode blikjes.

Nu het koningshuis is afgeschaft, zijn de paleizen musea geworden. In het kasteel van Rivoli - vanwege oorlogen en geldgebrek nooit afgebouwd - zit nu een museum voor hedendaagse kunst. Door een met gestucte sierlijsten versierd vertrek zweeft een projectie van een naakte man, gemaakt door de Zwitserse kunstenares Pipilotti Rist. In de Chinese kamer staan onder de fresco's beschilderde vazen met afbeeldingen van de oorlog in Libanon. 'We zoeken de interactie met de ruimte', zegt Marcella Beccaria, hoofdcurator van Castello di Rivoli, het museum voor hedendaagse kunst. 'En sinds wij dertig jaar geleden openden, is de hedendaagse kunst in Turijn weer tot leven gewekt.'

Milaan schreeuwt, zeggen de inwoners van Turijn. In hun eigen stad vind je de creativiteit pas als je goed kijkt: aan de rand van de elegante piazza Vittorio Veneto, zit een kleine hedendaagse galerie verstopt, en in het 18de-eeuwse decor van restaurant Del Cambio heeft kunstenaar Michelangelo Pistoletto levensgrote afbeeldingen van spijkerbroek dragende mensen met smartphones geplakt. En in de elegante overdekte passage van Via Po krabbelt een nukkig meisje met kort zwart haar boze gedichten op bruine briefjes. Voor een euro mag je ze uit haar hoed graaien.

'Turijn is als een existentialistische poëet', zegt styliste Olympia de Molossi (28), van top tot teen in zwart gekleed. 'Toen ik in Milaan woonde droeg ik nog kleuren, maar sinds ik terug ben in Turijn is mijn garderobe zwart. We zijn minimalistisch en veel creativiteit zit ondergronds.' Je moet dus afbuigen van de grote winkelstraten naar de kleine straatjes. Daar zit ineens een winkeltje vol kruidenzeepjes of een boekenzaak met oude muziekposters. In curiosawinkel Les Coquettes liggen sieraden, gemaakt door jonge Italiaanse ontwerpers, uitgestald op gedichten van Petrarca. Op de houten tafels staan opgezette dieren en op een fauteuil ligt een vintagetas van Roberta di Camerino die De Molossi dolgraag wil hebben. 'Milaan blijft de hoofdstad van de mode', zegt de styliste. 'Maar wij hebben ons eigen soort winkels.'

De tuin van kasteel van Rivoli kijkt uit op Turijn. Beeld
De tuin van kasteel van Rivoli kijkt uit op Turijn.Beeld
Kunstwerk Mirroir du lac, van de Duitse kunstenares Rebecca Horn in het kasteel van Rivoli. Beeld
Kunstwerk Mirroir du lac, van de Duitse kunstenares Rebecca Horn in het kasteel van Rivoli.Beeld

Hét symbool van Turijn, de Mole Antonelliana, is al even eigenzinnig. Waar Milaan en Florence als bekendste bouwwerk een duomo hebben, heeft Turijn haar gebedshuis met de opvallende toren omgedoopt tot Nationaal Filmmuseum. In de voormalige synagoge laten ze de oorsprong van de film zien aan de hand van schaduwspellen, toverlantaarns en andere voorlopers. De tweede verdieping is een tempel voor de film. Op ligstoelen kan de bezoeker fragmenten van klassiekers bewonderen op gigantische schermen.

Soms stoppen de beelden plotseling. De muziek zwelt aan en over het plafond van de hoge koepel zweven hoofden van filmsterren. De Italiaanse cinema is naar Rome verhuisd, maar de liefde is nooit weggeëbd.

Door de vloer stijgt een lift op naar het uitkijkterras op 86 meter hoogte. Daar is op een heuvel de kerk te zien waar de lichamen van de oude koningen liggen. Dichterbij ligt Lingotto, de oude Fiatfabriek met de testbaan op het dak. Ook dat is inmiddels een museum.

Tips van Marcella Beccaria (47), curator museum voor hedendaagse kunst

Beste museum: 'Het Egyptisch museum (Via Accademia delle Scienze, 6). Het is het grootste Egyptische museum op dat van Caïro na en heeft een fantastische papyruscollectie.'

Beste galerie: 'Als ik er een noem gaat de rest me haten, we werken onderling veel samen. Giorgio Persano (Via Principessa Clotilde, 45) een prachtige locatie met jonge kunstenaars en in het centrum zitten ook Alberto Peola (Via della Rocca, 29) en Galleria in Arco (Piazza Vittorio Veneto 1/3).'

Lievelingsplek: 'Alle pleinen van Turijn. Niet een, maar alle: het gaat om het ritme van de ruimtes in Turijn. Je moet er doorheen lopen.'

Beste restaurant: 'De bar Cavour boven het oude restaurant Del Cambio (Piazza Carignano, 2). Ze hebben internationale gerechten en ertegenover staat Palazzo Carignano, een indrukwekkend voorbeeld van barok in Turijn.

Tips vanMarcella Beccaria (47), curator museum voor hedendaagse kunst Beeld
Tips vanMarcella Beccaria (47), curator museum voor hedendaagse kunstBeeld

Tips van styliste Olympia de Molossi (28), manager bij de winkel Independent Upcoming Designers

Winkelen: 'Op zaterdag is er een markt: Balôn (van Piazza della Repubblica tot Via Dora). Van tweedehands tot nieuwe kleding en van gestolen gsm's tot antieke boeken.

Beste vintagewinkel: 'Kilos (Via Cesare Balbo 2), waar iedere dinsdag een lading tweedehands kleding aankomt die elke dag goedkoper wordt.'Beste designwinkel: 'Ful Ful in via Salluzzo (nr. 51). In die straat zit op de hoek met de Via Marconi ook een Cartoleria met oude kaartjes en schilderijen. Ik heb er eens een fraai beschilderd kamerscherm gekocht.'

Beste aperitivo: 'Diwan Cafe, in Via Baretti in de wijk San Salvario. Daar komen veel jonge mensen.'Beste uitgaansplek: We hebben een levendige electroscene. Spazio 211 is gaaf (Via Francesco Cigna, 211). Of Amantes (Via Principe Amedeo 38) dat zit wat meer in het centrum en heeft ook veel livemuziek.'

Olympia de Molossi (28) Beeld
Olympia de Molossi (28)Beeld

Tips van Bruno Boveri (65), Slowfood Italia

Ontbijten: 'Caffè Mulassano (Piazza Castello 15). Het is er klein en oud, de stoelen zijn van leer en de vloer van marmer. Het is een van de mooiste plekken en de brioches zitten vol boter.'Beste chocola: 'De chocolaatjes van Giordano zijn zo lekker dat ik er van moet huilen. Hij maakt de klassieke Gianduiotti en veel bonbons met heerlijke smaken, gember bijvoorbeeld.'Beste restaurant: 'Mijn lievelingsrestaurant ligt op een heuvel buiten Turijn: La Taverna di Fra' Fiusch in Revigliasco Torinese (Via Maurizio Beria, 32). Een mooie plek met een traditionele keuken en het is er niet duur. Ik zou het gerecht Finanziera nemen.

Beste wijnwinkel: 'De Enoteca del Borgo in Via Monferrato. Het zit altijd vol en je kunt de meeste wijnen per glas bestellen. Ik raad een Barolo of Barbera aan.

Beste plek van Turijn: 'De Monte dei Cappuccini, aan de overkant van de Po. Heel Turijn ligt er aan je voeten.'

Toeristeninformatie is te vinden op turismotorino.org, Restaurant Le Vitel Etonné: leviteletonne.com, Les Coquettes: lescoquettes.it.

Bruno Boveri (65) Beeld
Bruno Boveri (65)Beeld
Meer over