Beter Leven

Kun je brandend maagzuur te lijf gaan zonder pillen?

De een krijg het van vet, de ander van chocolade en weer iemand anders na een glas wijn: zure oprispingen. De oorzaak: maagzuur dat zich omhoog worstelt naar de slokdarm. Zeker drie miljoen Nederlanders slikken maagzuurremmers op recept. Kan dat niet anders?

null Beeld Matteo Bal
Beeld Matteo Bal

Ze staan bekend onder de stofnamen omeprazol, esomeprazol en pantaprazol: maagzuurremmers. Deze middelen zijn op recept verkrijgbaar, maar ook gewoon bij de drogist te koop. Daardoor ontbreken precieze cijfers over het gebruik. Wereldwijd zijn deze protonpompremmers, zoals ze genoemd worden, een van de meest voorgeschreven medicijnen. Niet iedereen die ze gebruikt heeft last van maagklachten. Soms zijn de pillen nodig als maagbeschermers, bijvoorbeeld bij mensen die na een hartinfarct medicijnen moeten slikken die de kans op bloedingen in de maag verhogen. Desondanks heeft tussen de 8 en 15 procent van alle Nederlanders refluxziekte: opborrelend maagzuur. Hoe kan dat?

‘Iedereen heeft na een zware maaltijd wel eens last van brandend maagzuur, maar de meeste mensen met chronische klachten hebben een middenrifsbreuk’, zegt Arjan Bredenoord, hoogleraar maag-, darm- en leverziekten aan Amsterdam UMC. Het woord ‘breuk’ is eigenlijk een beetje misleidend, legt hij uit. Tussen de maag en de slokdarm zit een rond kringspiertje dat normaal gesproken gesloten is. Zo blijft de maaginhoud netjes in de maag. Bij een middenrifsbreukje blijft die kringspier – in de volksmond ‘klepje’ – niet goed op dezelfde plek zitten. Die wordt omhoog gedrukt, waardoor er ruimte komt tussen het middenrif en de slokdarm. Het gevolg: een klein beetje van de inhoud van de maag stroomt terug de slokdarm in. Maagsappen komen vaak mee, soms zelfs tot in de mond.

Middenrif

Waarom hebben zoveel mensen een middenrifsbreuk? Foutje van de natuur? Nee hoor, zegt Bredenoord: ‘De klachten ontstaan bij de meeste mensen omdat de druk in de buik toeneemt, waardoor de bovenkant van de maag een beetje boven het middenrif uitsteekt. Dat komt voor bij zwangere vrouwen, maar ook bij overgewicht.’ Oftewel: hoe dikker de buik, hoe groter de kans dat iemand last krijgt van brandend maagzuur. ‘Refluxziekte komt het meest voor bij veertigplussers’, zegt Bredenoord, ‘maar we zien het ook bij jonge mensen. Maar ook dan is de oorzaak vaak overgewicht.’ Dat zegt ook Ben Witteman, maag-darm-leverarts in Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede en hoogleraar voeding en darmgezondheid aan de Wageningen Universiteit. Sommige voedingsmiddelen kunnen de klachten wel verergeren. Vooral vet en alcohol zijn berucht, maar ook sinaasappelsap, chocolade en koffie kunnen het sluitspiertje verslappen of de productie van zuur doen toenemen. ‘Sommige mensen krijgen vaker last als ze veel vezels eten’, meldt Witteman. ‘Vezels zijn weliswaar gezond, maar ze zorgen er ook voor dat het eten langer in de maag blijft, waardoor de klachten van maagzuur weer kunnen toenemen.’

Bij chronische klachten krijgen veel mensen protonpompremmers voorgeschreven. Twee miljoen mensen slikken de pillen langdurig. De laatste jaren verschijnen er steeds meer alarmerende berichten over deze middelen: ze zouden het risico op uiteenlopende aandoeningen verhogen, van nierziekte en dementie tot ernstige botbreuken bij mensen die aan botontkalking leiden. Langdurig gebruik zou de sterftekans iets verhogen. Spijkerhard is het bewijs beslist niet: de studies berusten op observationeel onderzoek. De proefpersonen waren meestal oud en hadden ook andere aandoeningen, zoals diabetes en hart- en vaatziekten. Toch zijn de resultaten alarmerend genoeg om voorzichtig te zijn met maagzuurremmers, vindt het Nederlands Huisartsen Genootschap.

Slokdarmontsteking

Hoogleraar Bredenoord vindt de resultaten van de studies niet overtuigend. ‘In beter opgezette studies komen die resultaten niet naar voren. Wat we wel zien, is dat er iets vaker darminfecties ontstaan, zoals reizigersdiarree.’ Ook arts Witteman vindt het bewijs erg zwak: ‘Ik zeg altijd tegen mijn patiënten: de risico’s op een slokdarmontsteking door maagzuurklachten zijn veel groter.’ Beide wetenschappers wijzen erop dat chronisch zuurbranden het risico op een zogenaamde Barrett-slokdarm verhoogt. De binnenlaag van de slokdarm verweert zich tegen het zuur door slijmvlies aan te maken dat eigenlijk in de maag hoort. Dat kan uiteindelijk slokdarmkanker veroorzaken, ook al is de kans daarop klein.

Toch is langdurig pillen slikken lang niet altijd nodig. Een derde van de patiënten kan probleemloos stoppen met maagzuurremmers, zo laten diverse Nederlandse studies zien. Wel rustig afbouwen, anders gaat de maag als reactie extra maagzuur uitscheiden. Stoppen met roken helpt ook. Sommige artsen adviseren om het hoofdeinde van het bed op klossen te zetten. Dat onderdrukt de symptomen ’s nachts misschien een klein beetje, maar bij de eerste keer bukken zal het zuur weer omhoog golven. Wie van de pillen af wil moet er toch echt aan geloven, aldus Witteman: ‘Eet minder vet, loop rechtop en val een paar kilo af.’

Meer over