Beter leven

Koffiedrinken is vaak helemaal niet zo duurzaam. Hier moet je op letten

null Beeld Sophia Twigt
Beeld Sophia Twigt

Zelfs ‘afbreekbare’ koffiepads en -cupjes maken hun belofte meestal niet waar. Voor het milieuvriendelijkste kopje koffie kies je een duurzame zetmethode en let je goed op het merk.

Door de coronapandemie drinken we meer koffie en verschuift de koffieconsumptie van horeca naar thuis, blijkt uit de Coffee Barometer 2020, opgesteld door onder andere Hivos en Solidaridad. Helaas is koffieteelt behoorlijk milieu- en sociaal belastend. Er worden veel chemische bestrijdingsmiddelen, water en kunstmest bij gebruikt en vooral in Brazilië en Vietnam verdwijnt er steeds meer bos door (illegale) uitbreiding van koffieplantages. Volgens organisaties als FairFood en Fairtrade International werken koffiearbeiders tegen een hongerloontje, vaak zonder beschermende kleding of schoon drinkwater.

Wat kun je hieraan doen als Nederlandse consument? Koop met een duurzaamheidskeurmerk gecertificeerde koffie. Volgens de Keurmerkenwijzer van Milieu Centraal zijn de betrouwbaarste Fairtrade, Rainforest Alliance, UTZ , EU-biologisch en EKO. Het ene keurmerk legt wat meer nadruk op mens en werk (bijvoorbeeld Fairtrade), het andere meer op milieu (bijvoorbeeld Rainforest Alliance). De meeste huismerken hebben zo’n keurmerk en zijn goedkoper dan veel ‘echte’ koffiemerken, die vaak geen enkele certificering hebben, zoals Senseo en Starbucks, Douwe Egberts, Illy, L’Or en Kanis & Gunnink. Nespresso en Dolce Gusto werken weliswaar samen met Rainforest Alliance, maar een onafhankelijk keurmerk heeft de koffie niet.

Manier van koffiezetten

Maakt de manier van zetten nog iets uit? Absoluut. Alleen al in Nederland worden miljoenen koffiefilters, -pads of -cupjes per dag gebruikt. Pads en cupjes hebben beide als voordeel dat je koffie ‘op maat’ zet; je maakt nooit meer dan je opdrinkt. Maar ze zorgen wel voor een flinke berg afval. Pads lijken afbreekbaar, maar er zit vrijwel altijd kunststof in verwerkt. En cupjes? Die van Nespresso en veel andere merken zijn van aluminium. Fantastisch spul: flinterdun, superlicht en laat lucht noch licht door. Maar de grondstof voor aluminium is bauxieterts. Het delven van bauxiet vreet energie, verwoest de natuur en volgens het Amerikaanse Massachusetts Institute of Technology (MIT) herstelt zo’n ecosysteem zich nooit meer. Ten slotte komen bij het omsmelten tot aluminium giftige stoffen vrij.

Gelukkig kun je aluminium prima recyclen, bijvoorbeeld via de pmd-bak. Dan moet het aluminium van de cupjes wel worden gescheiden van de koffiedrab. Eruit schrapen doet bijna geen mens, de meeste cupjes belanden in het restafval en worden verbrand. Het aluminium kan dan nog wel uit de as worden gehaald, maar met een flink kwaliteitsverlies, waardoor het niet meer gelijkwaardig kan worden gerecycled, zegt milieuadviesbureau Blonk Consultants.

Recyclingsystemen

Maar sommige koffiemerken (Nespresso, Dolce Gusto) hebben toch een recyclingsysteem? Dan kun je de gebruikte cupjes retour sturen of inleveren. Het aluminium wordt gerecycled, de koffie gecomposteerd. Prima idee, alleen blijft bijvoorbeeld Nespresso steken op een inleverpercentage tussen de 26 en 28 procent. Driekwart van hun cupjes belandt dus nog steeds in de vuilnisbak.

Kunststof cupjes dan? Ook kunststof verpakkingen zijn goed te recyclen. Maar ook dan moet je de cupjes eerst schoon schrapen. En als je dat doet, blijken veel kunststof cupjes alsnog een binnenlaagje te hebben van... aluminium. Scheiden kan niet en daardoor kunnen ze noch bij het plastic, noch bij het aluminium gerecycled worden.

En de melk dan?

Een kop koffie verkeerd of latte macchiato heeft een veertien keer hogere klimaatbelasting dan een kopje espresso of zwarte koffie, zegt Milieu Centraal. Beter: plantaardige ‘melk’, met een stuk lagere klimaatbelasting dan zuivel.

Biologisch afbreekbaar?

Dan heb je nog ‘biologisch afbreekbare’ cupjes, gemaakt van maïs of suikerriet. Ze zouden gewoon bij het gft-afval kunnen of zelfs op de composthoop. Maar vaak zijn in zulke cups toch andere, niet goed afbreekbare plastics verwerkt en zijn er veel grondstoffen voor nodig – maïs en suikerriet zijn ook voedingsgewassen. De Afvalscheidingswijzer van Milieu Centraal adviseert daarom álle cupjes, ook de afbreekbare, bij het restafval weg te gooien.

De duurzame hoop aan de cupjeshorizon zijn de hervulbare, herbruikbare kunststof cupjes, onder meer van de merken Coffeeduck en Coffee Tales. Vijftig keer gebruiken is gemakkelijk haalbaar. Nadeel: je moet wel gaan schrapen! En was de cupjes uit met koud water; warm water verhoogt de milieubelasting weer.

En een espressomachine? Daar hoeven helemaal geen pads of cupjes in. Klopt, zegt Jasper Scholten van Blonk Consultants. ‘Een espressoapparaat produceert minder afval dan cups. Maar laat hem niet de hele dag water opwarmen, dat vreet energie.’

Heb je het koffiedrinken intussen al bijna afgezworen? Niet nodig. Kies voor koffie met een erkend duurzaamheidskeurmerk. En zet deze dan in een ‘Franse’ percolator, een ‘doordruk’-cafetière of in een good old filterapparaat. Ook deze duurzame methoden hebben een nadeel: je moet plannen! Want als je koffie weggooit omdat je te veel hebt gezet, doe je het duurzaamheidsvoordeel weer (deels) teniet. Woon je alleen of met zijn tweeën? Zoek dan eens naar de mini-uitvoeringen waarmee je een of twee kopjes zet.

Wat kost een kopje koffie?

Volgens de Consumentenbond is een kopje espresso uit eigen machine het goedkoopst: 6 tot 14 cent, als je erg dure koffie koopt. Echte Nespresso-cupjes kosten gemiddeld 40 cent, Dolce Gusto-cupjes zijn er vanaf 27 cent. Illy heeft de duurste cupjes: vanaf 45 cent. De supermarkt-‘Nespresso’-klooncupjes variëren van 10 tot 43 cent. Een kopje Senseo-koffie kost gemiddeld 12 cent en een kopje filterkoffie 9 cent.