Beter Leven

Is een goed ontbijt echt zo belangrijk?

Het Voedingscentrum hamert al jaren op het belang van een goed ontbijt. Maar is dat echt cruciaal voor een gezond begin van de dag? Wat gebeurt er dan als je je ontbijt overslaat? Of als je liever een full English breakfast wegwerkt dan een volkoren cracker?

null Beeld Matteo Bal
Beeld Matteo Bal

We leren het al jaren van het Voedingscentrum: wees verstandig, start de dag met een gezond ontbijt. Zo’n ontbijt mag volgens de website van alles bevatten uit de Schijf van Vijf: volkorenbrood, een ei en een glas melk, halfvolle yoghurt met fruit en muesli (zonder toegevoegde suikers), of een bruine boterham met pindakaas. Prima, maar waar zijn de gebakken worstjes, zal de Engelsmens denken. De Fransoos mist een croissant, de Japanner een bakje rijst en terwijl de Italiaan een koekje in zijn espresso duwt, denkt hij: huh, ontbijt? Is ontbijt werkelijk zo onmisbaar? Kunnen we die Hollandse kost niet net zo goed vervangen door andere zaken?

Nederlanders zijn behoorlijk brave ontbijters. Volgens RIVM-onderzoek slaat slechts een op de twintig mensen het ontbijt dagelijks over. Dat wil niet zeggen dat je per se slecht bezig bent als je ’s morgens niets door je keel krijgt, zegt voedingsexpert Iris Groenenberg van het Voedingscentrum. Wel bestaat het risico dat de honger later alsnog gaat knagen. ‘Als ontbijten niet lukt, neem dan iets gezonds mee voor als je trek krijgt’, raadt Groenenberg aan.

Verschillende knoppen draaien

Allerlei onderzoek laat zien dat ontbijt overslaan vaak gepaard gaat met overgewicht en hart- en vaataandoeningen. Dat lijkt slecht nieuws voor mensen die in het kader van periodiek vasten soms een half dagje of langer niet eten. Maar toch zijn wetenschappers er niet van overtuigd dat het overgeslagen ontbijt de (enige) oorzaak is van voornoemde ellende. Vaak maakt het deel uit van een minder gezonde levensstijl. Als een ontbijtverzaker veel snackt, weinig beweegt en veel stress ervaart, is een overgeslagen ontbijt niet het enige probleem. ‘Je zit bij voedingsonderzoek altijd aan verschillende knoppen te draaien’, zegt endocrinoloog en voedingsexpert Maarten Soeters van het Amsterdam UMC.

Een Italiaan die ’s morgens alleen een espresso drinkt, maar de rest van de dag een mediterraan dieet volgt, kan gezonder zijn dan een Nederlander die de dag begint met een witte boterham met hagelslag. Wel zijn er voorzichtige aanwijzingen dat het overslaan van een maaltijd kan zorgen voor een hogere bloeddruk. ‘Als je eet, gaat je bloed naar je darmen’, legt Soeters uit. ‘In je centrale bloedvaten daalt de bloeddruk dan. Mogelijk verklaart dat mede de hogere kans op hart- en vaatziekten als je niet ontbijt.’

Wie achter dat ontbijtbord zit, maakt ook veel uit. Een aspergeplukker heeft meer behoefte aan een stevig ontbijt, dan iemand die thuiswerkt. Hetzelfde geldt voor kinderen en pubers. Zolang je niet te dik of juist te dun wordt, is er blijkbaar sprake van een energiebalans.

Boterham met hagelslag

Maar eten doe je niet alleen om calorieën binnen te krijgen, ook voedingsstoffen zijn belangrijk. Kinderen en ouderen moeten daarom oppassen met maaltijden overslaan. ‘Als ouderen ziek zijn geweest of minder bewegen, verliezen ze snel spiermassa’, zegt voedingsdeskundige Eva Corpeleijn van het UMC Groningen. ‘Voor hen is het belangrijk voldoende eiwitten binnen te krijgen. Als ze het ontbijt overslaan, lopen ze vlees en zuivel mis. Uit onderzoek blijkt dat ze dit vaak niet inhalen tijdens maaltijden later op de dag.’

Nog even over de boterham met hagelslag: Nederlanders ontbijten dan wel braaf, maar gemiddeld erg zoet. Volgens het RIVM snoepen we bijna eenderde van onze dagelijkse suikers op tijdens de ochtendmaaltijd. Een overmaat aan suikerrijk, verzadigd vet en zout voedsel is een doorn in het oog van voedselexperts in heel Europa. Het aantal volwassenen met overgewicht lag in 2016 in vrijwel alle Europese landen boven de 60 procent. ‘Voedingsrichtlijnen van westerse landen zijn min of meer vergelijkbaar en we zien dezelfde uitdagingen’, zegt Groenenberg.

Volkoren graanproducten, fruit en groenten bevatten niet alleen meer vezels, vitaminen en mineralen, maar vergen ook meer verteringstijd. Door hiermee te ontbijten is de kans groter dat je maag niet rond koffietijd alweer begint te knorren. Goed om te beseffen, als je de dag begint met een sneetje hagelslag, croissantje, of kommetje witte rijst.

Meer over