Nieuws

Is azijn de oplossing tegen de lelijke en hardnekkige kalknagels?

Veel mensen hebben last van kalknagels als gevolg van schimmelinfecties. Het is te verhelpen met tabletten, maar die moet je wel eindeloos slikken. Dan liever een voetenbadje met azijn. Maar pas op: te zuur is ook niet goed.

null Beeld Matteo Bal
Beeld Matteo Bal

Wel fijn dat er bij dit verhaal geen foto’s staan, want dan was u onmiddellijk afgehaakt. Kalknagels zijn namelijk niet erg fotogeniek, een middagje lezen in de wetenschappelijke literatuur levert een parade op van geel, bruin en groen verkleurde, verkalkte, afgebrokkelde (teen)nagels. Ze ontstaan doordat schimmels ongemerkt met ons meeliften als we zonder badslippers in de douches van kleedkamers of zwembaden rondlopen. De schimmel wentelt zich tussen de tenen waar zich dankzij transpiratie, kunststof sokken en knellende schoenen een vochtig en groeizaam klimaat ontwikkelt en begint vervolgens langzaam aan een nagel te knabbelen. Kom er dan nog maar eens vanaf.

Schimmelnagels behoren tot een van die vele kleine kwalen die huisartsen frequent op hun spreekuur zien langskomen, zegt huisarts-in-opleiding Roeland Watjer. Volgens de officiële cijfers heeft 3 procent van alle volwassenen er last van maar dat is een onderschatting, zegt Watjer, die aan het Leidse LUMC onderzoek doet naar de kwaal. Zo’n nagel is meestal onschuldig, maar kan na verloop van tijd wel pijnlijk worden en erg aantrekkelijk ziet zo’n teen er ook niet uit in een open sandaal. Wat te doen?

Eigenlijk is alleen van antischimmeltabletten het effect wetenschappelijk bewezen. Die medicijnen kunnen de boosdoener verjagen maar ze moeten zes tot negen maanden worden geslikt en geven een kleine kans op bijwerkingen waarvan leverschade de ernstigste is. Ze helpen ook niet altijd, de kwaal komt soms gewoon weer terug.

Juiste zuurgraad

Vandaar vermoedelijk de populariteit van een huis-tuin-en-keukenmedicijn, dat op internet furore maakt: azijn. De gebruiksaanwijzing varieert, van een dagelijks aangelengd voetenbad tot een nachtelijk kompres. Het bewijs is anekdotisch, de vraag is of er in de azijnclaims een kern van waarheid zit.

Schimmels houden inderdaad niet van een erg zure omgeving, zegt Han Wösten, hoogleraar microbiologie en schimmelexpert aan de Universiteit van Utrecht, dus in theorie zouden kalknagels van azijn moeten opknappen. De schimmelsoorten die graag onder nagels kruipen (dermatophyten) groeien niet meer bij een zuurgraad onder de 3 en azijn heeft een zuurgraad van 2,4. Gebruik alleen nooit pure azijn op je huid, waarschuwt hij, want dat kan brandwonden veroorzaken. Altijd mengen met water dus, maar ook weer niet te veel want dan is het mengsel niet zuur genoeg. Maximaal tien keer verdunnen, rekent Wösten voor (een kopje azijn met negen kopjes water), dat levert een zuurgraad op van 2,9. Kan nog net.

Tot zover de theorie. In de praktijk blijken de schimmels een ontsnappingsroute te hebben, legt Wösten uit. De enzymen die ze aanmaken werken het beste bij een zuurgraad van 7. Maak je hun omgeving zuurder, met azijn bijvoorbeeld, dan scheiden de schimmels ammoniak uit waardoor de verzuring snel teniet wordt gedaan. ‘Prachtig om te zien’, zegt hij, ‘ze maken een vijandige omgeving zelf weer neutraal.’

Bij beginnende infectie

Toch zinloos dus, dat azijn? ‘Niet per se’, zegt Wösten, ‘je moet altijd open staan voor remedies die al heel lang worden gebruikt. Als ze niet zouden werken, werden ze niet zo breed gedeeld.’ Hij houdt wel een slag om de arm: azijn is vermoedelijk effectief als de schimmel nog op een goed bereikbare plek zit (dus bij een beginnende infectie) en dan alleen als de dompelbaden heel lang worden volgehouden, totdat de laatste cellen zijn verdwenen.

Voor wie een dagelijks azijnbad niet ziet zitten, is er nagellak op de markt, met schimmeldodende ingrediënten. Als we de reclames moeten geloven, is de aangedane nagel na een paar keer lakken weer als nieuw. Maar toen de Cochrane Collaboration, een soort Hoge Raad van medische bewijsvoering, alle studies over die nagellakken vorig jaar langs de meetlat legde, was de conclusie dat het bewijs vrij karig is.

Daarom doen artsen van het LUMC nu onderzoek naar het effect van twee van die nagellakken. De studie wordt betaald door het Fonds Alledaagse Ziekten, dat onderzoek financiert naar veel voorkomende kwalen. ‘We worden niet gesponsord door de fabrikanten, we willen graag een antwoord vinden waar de huisarts én de patiënt mee verder kunnen’, zegt huisarts-in-opleiding Watjer, die er zijn promotie-onderzoek van heeft gemaakt. De proefpersonen (het ziekenhuis zoekt nog kandidaten) worden een half jaar gevolgd, een deel krijgt een nep-schimmel-nagellak. Als de nagellak effect heeft dan moet dat in die periode zijn vast te leggen zijn, denkt Watjer, hoewel het probleem dan vermoedelijk nog niet verholpen zal zijn. Daarvan is pas sprake als de hele nagel schimmelvrij is. En teennagels groeien heel langzaam, dat kan wel een jaar duren.

Voor informatie over de kalknagel-studie: www.lumc.nl/schimmelnagels

Meer over