Onze gids dit weekeindeEmily St. John Mandel

‘Ik heb een hele a-romantische kijk op het schrijven, het is gewoon mijn werk’

Jaren voordat het coronavirus uitbrak schreef Emily St. John Mandel al een roman over een pandemie die de wereld platlegt. Dat haar fictie een keer werkelijkheid zou worden wist ze, toch was ze er niet op voorbereid toen het daadwerkelijk gebeurde. Waarvoor loopt de ziener, behalve schrijven, warm?

Julien Althuisius
Emily St. John Mandel Beeld ANP / The New York Times Syndication
Emily St. John MandelBeeld ANP / The New York Times Syndication

Ergens halverwege het gesprek dient zich dan eindelijk de mogelijkheid aan de vraag te stellen. Je wil er niet mee beginnen, maar je kunt het ook onmogelijk níét vragen aan Emily St. John Mandel, schrijver van Station Eleven. Het uitgangspunt van die roman, die in 2014 verscheen en sinds een paar maanden in verfilmde vorm te zien is bij Ziggo/HBO, is de plotselinge opkomst van een besmettelijk griepvirus dat in een mum van tijd de wereld platlegt en de maatschappij zoals wij die kennen voorgoed verandert. Het boek en de serie verschillen op enkele punten behoorlijk van elkaar, maar beide schetsen een bloeiende post-apocalyptische wereld die in haar kern optimistisch en puur is, een waarin het leven zijn weg heeft hervonden. Allemaal prima, maar wat je natuurlijk van Emily St. John Mandel (43) wil weten, is wat ze dacht op het moment dat de coronapandemie uitbrak en haar fictie werkelijkheid werd.

Ze lacht, alsof ze deze vraag niet al honderdduizend keer heeft moeten beantwoorden. ‘Voor het schrijven van Station Eleven heb ik wat onderzoek gedaan naar de geschiedenis van pandemieën. Een van de dingen die ik leerde, was dat er altijd een volgende pandemie komt. Dus ik wist dat het een keer ging gebeuren, rationeel. En zes jaar lang heb ik dat ook verteld tijdens lezingen. En toch was ik door covid net zo overrompeld als iedereen.’

De Canadese zit aan een tafel in wat aanvankelijk haar eigen woonkeuken lijkt, maar de keuken van een productiebedrijf in Los Angeles blijkt te zijn, waar ze werkt aan een serie die gebaseerd is op haar roman The Glass Hotel. Tegelijkertijd heeft ze het druk, zo rond de verschijning van haar nieuwste boek, Sea of Tranquility, een roman over ‘de natuur van realiteit, tijdreizen, kunst, liefde en muziek’. Ze noemt het ‘een heel vreemd boek’, dat ze waarschijnlijk nooit had geschreven als er geen pandemie was uitgebroken. ‘In alle afschuwelijkheid van de vroege pandemie voelde ik een zekere creatieve roekeloosheid. Het was een verschrikkelijke tijd, elke dag stierven honderden mensen. En ik dacht: weet je wat, ik ga gewoon schrijven wat ik wil. Ik heb altijd graag verhalen over tijdreizen gelezen, dus toen ben ik er zelf maar een gaan schrijven.’

Maar nu eerst: koffie.

Drank: koffie

‘Kunnen we het over koffie hebben? Ik ben dol op koffie. Het is hier nu 1 uur ’s middags, dus ik neem mijn laatste kopje. Ik weet niet precies hoeveel koffie ik per dag drink, het zijn eerder espressoshots. Vier? Vier shots espresso per dag. Jaren geleden verbleven mijn man en ik in een Airbnb in Parijs. Daar stond zo’n Nespresso-machine. Tot die tijd was ik gewend aan Amerikaanse filterkoffie, die soms wel goed is, maar meestal walgelijk. Maar dit kleine apparaat maakte heerlijke espresso en ik besloot dat ik dat nodig had in mijn leven. Dus ik heb nu een Nespresso-machine thuis staan.

Deze maand verblijf ik in Los Angeles. En het lijkt misschien een huis, maar het is het kantoor van de productiemaatschappij van een vriend van me. Het is een heel fijne plek, maar de koffie is niet zo best – ik denk dat ik dat wel in zijn gezicht durf te zeggen. Dus ik vroeg hem of hij het erg vond als ik een Nespresso-machine voor dit kantoor kocht. Dat heb ik gedaan en hij is net geleverd, waar ik heel blij mee ben. Als ik naar bed ga, kan ik al uitkijken naar de koffie in de ochtend. Ik ben niet van dezelfde kerk als David Lynch (‘Zelfs slechte koffie is beter dan helemaal geen koffie’), want als er alleen maar slechte koffie is, dan drink ik liever thee. Of ik koop een Nespresso-machine voor je.’

Roman: Suite Française - Irène Némirovsky

‘Een inspirerend boek. Het is prachtig geschreven, in een ongelooflijk helder proza. Het soort waarvan je denkt, als je niets van schrijven afweet, dat het heel eenvoudig is. Maar het is van een eenvoud die buitengewone vaardigheid vereist. Het is een wonder van luciditeit, geweldig gestructureerd en geschreven. Het verhaal erachter is huiveringwekkend. De schrijver kwam uit Rusland. Ze behoorde tot een welvarende familie, die Rusland ontvluchtte tijdens de Russische Revolutie en in Frankrijk terechtkwam. Ze was joods geboren, maar bekeerde zich tot het katholicisme. Ze dacht dat dat haar zou beschermen toen de nazi’s Frankrijk binnenvielen, maar ze werd gearresteerd en gedeporteerd naar Auschwitz en overleed daar.

null Beeld

Ze liet een notitieboek achter, dat ze met potlood had volgeschreven met piepkleine letters. Haar twee dochters, die heel jong waren toen ze overleed, hebben dat notitieboekje altijd bij zich gehouden. Ze dachten altijd dat het een dagboek was en ze vonden het te pijnlijk om de confrontatie ermee aan te gaan. Pas in de jaren zeventig dachten ze: het is tijd dat we het aangaan. Dus ze gingen aan de slag met een vergrootglas en schreven die teksten uit. Het bleek geen dagboek te zijn, maar een briljante roman over de invasie van Parijs. Ik las het jaren geleden en ik denk dat ik wel kan zeggen dat haar heldere proza van invloed is geweest op de manier waarop ik schrijf.’

Bezigheid: tuinieren

‘We hebben een heel pand in New York, maar op de begane grond zitten huurders. Dus we hebben zelf geen grond waar we dingen kunnen planten. Maar we hebben wel drie terrassen met veel buitenruimte. De afgelopen negen jaar heb ik langzaam maar zeker een vrij uitgebreide pottentuin opgebouwd. Er staan een paar grote bakken met klimop, die inmiddels helemaal langs de trap groeit. Ik heb een paar potten met appel- en esdoornbomen. Er groeien aardbeien, frambozen en blauwe bessen. Ik heb altijd plezier gehad in tuinieren, met name tijdens de eerste intense periode van de pandemie hielp het me echt om geestelijk gezond te blijven. Omdat we in die tijd nog niet wisten dat besmettingen in de buitenlucht nauwelijks voorkwamen, durfde ik niet de straat op of naar het park. Dus ik was toen extra dankbaar voor mijn tuin.’

Serie: The Leftovers

‘Ik kwam erachter dat ik veel series waarover mensen het hebben, nog niet heb gezien. Op een gegeven moment moest ik iets raars doen. Ik weet niet of dit buiten de VS en het VK ook normaal is, maar hier heb je zogenoemde handtekeningpagina’s in boeken. Dat kan op twee manieren: je kunt de schrijver bijvoorbeeld naar een magazijn laten komen, waar dan in een paar dagen tijd duizenden boeken worden gesigneerd. Maar nu met Sea of Tranquility heb ik het anders gedaan. Mijn uitgever stuurde me twintigduizend blanco pagina’s, waar ik mijn naam twintigduizend keer op moest schrijven. Die pagina’s gingen naar de drukkerij, waar ze werden ingebonden in exemplaren van Sea of Tranquility. Dus, ik begin met signeren. Dat is tergend saai, ik luister ondertussen naar podcasts. Dan besef ik dat ik ook televisie zou kunnen kijken. Eindelijk kon ik naar The Leftovers kijken. Ik moet zeggen dat seizoenen twee en drie tot de beste televisie behoren die ik ooit heb gezien. Ik vond het zo ontroerend en mooi. En ook vreemd op een manier die nooit gratuit aanvoelde: ze doen nooit vreemd omwille van het vreemd-doen alleen.’

Muziek: Damien Jurado

‘Die heb ik net ontdekt. Hij heeft een liedje, Cloudy Shoes, waar ik eindeloos opnieuw naar luister. Het is zo mooi. Meestal werkt het zo dat als ik zo’n mooi liedje ontdek, ik er net zo vaak naar luister totdat het alle schoonheid heeft verloren en ik het niet meer interessant vind. Dat is bij dit liedje nog niet gebeurd. Dit klinkt misschien gek, maar het lijkt wel alsof het vliegt, zoals een vogel vliegt. Het ontroert me echt. Ik luister het op willekeurige momenten van de dag. Dit is een behoorlijk intense periode voor me. Ik werk aan dit televisieproject en ik sta op het punt op tournee te gaan en ben al weken van huis – dus soms heb ik even een moment van ademhalen nodig midden op de werkdag. Daar is dit nummer perfect voor.’

Activiteit: wandelen

‘Niemand in Los Angeles loopt, iedereen neemt de auto. Om gek van te worden. Maar ik heb een Airbnb gevonden op ongeveer vijf kilometer van de plek waar ik werk. Het is een prachtig gedeelte van Los Angeles, met erg steile heuvels. Dus nu loop ik drie dagen per week vroeg in de morgen van mijn appartement naar mijn werk. Ik zie overal bloemen en cactussen en geweldige planten die, omdat ik hier niet vandaan kom, iets scifi-achtigs hebben. Het is een prachtige wandeling die mijn hoofd doet opklaren, zo vroeg op de morgen. Het heeft iets meditatiefs. Ik luister niet naar een podcast of muziek, alleen maar naar mijn voetstappen en de geluiden om me heen.’

Gadget: noise-cancelling koptelefoon

‘Toen ik een paar jaar geleden op reis was, strandde ik op de luchthaven van Detroit, waar ik vijf uur moest wachten. Dat was prima: ik had betaald voor de Delta Lounge, dus ik had een ruimte waar ik wat kon werken. Alleen, het probleem met die business lounges is dat ze vol zitten met nogal zelfingenomen mensen die erg luid praten en kauwen met hun mond open. Dus ik bevond me in een hel van omgevingsgeluiden, waar ik me te midden van al die overlappende telefoongesprekken niet kon focussen. Dus ik ging de lounge uit, de terminal in, kocht een hele dure koptelefoon die omgevingsgeluid kan blokkeren en nu kan ik niet op reis zonder. Het is een geweldig ding. Geen idee hoe het precies werkt, neurologisch of technologisch, maar als ik de witte ruis aanzet kan ik nog steeds alles horen, het irriteert me alleen niet meer.’

Liefhebberij: gewoonten

‘Als ik schrijf heb ik meestal een white noise opstaan. Zo raak ik niet afgeleid door toeterende auto’s of zo. Sinds kort luister ik naar het geluid van de golfslag van de Stille Oceaan, waar ik enorm ontspannen van word. Het heeft iets om altijd te schrijven met dezelfde muziek of geluiden op de achtergrond. Het is een soort startschot voor je brein om aan de slag te gaan. Dus die golven helpen me in een flow te komen. Ik gebruik ook altijd dezelfde pen als ik met de hand schrijf. Het is de Broadpen van Faber-Castell en ik bestel ze per dozijn.

Waar ik schrijf doet er niet toe, ik heb mezelf getraind om overal te kunnen schrijven. En ik merk dat als je dat kunt, je veel meer werk gedaan krijgt. Ik heb een hele a-romantische kijk op het schrijven, het is gewoon mijn werk. Mensen doen altijd een beetje gewichtig over schrijven – of überhaupt het maken van kunst. Alsof het wachten is op inspiratie, op de muze, de heilige geest. Maar als je geen ander werk hebt, dan moet je met schrijven je hypotheek betalen. Dus ik benader het ook als werk. En ja, ik haal er plezier uit, het is inspirerend en soms – tijdens die momenten waarop het heel makkelijk gaat – is het magisch. Maar of ik die magie nu voel of niet, ik ga aan mijn bureau zitten en begin te schrijven. Als het slecht is, prima, daar zijn eerste versies voor. Hoe minder gewichtig je doet over de omstandigheden en je eigen motivatie, hoe meer werk je gedaan krijgt.’

Cv Emily St. John Mandel

1979 Geboren in Merville, British Columbia, Canada
1999 Afgestudeerd aan de School of Toronto Dance Theatre
2009 Debuutroman Last Night in Montreal
2010 Roman The Singer’s Gun
2012 Roman The Lola Quartet
2014 Prix Mystère de la Critique (Frankrijk) voor The Singer’s Gun
2014 Roman Station Eleven
2015 Toronto Book Award en Arthur C. Clarke Award voor Station Eleven
2020 Roman The Glass Hotel (door Barack Obama genoemd als een van zijn favoriete boeken van 2020)
2022 Roman Sea of Tranquility.

Meer over