Beter leven

Hoe voorkom je een tekenbeet?

Het tekenseizoen is in volle gang. Hoe voorkom je tekenbeten en het bijbehorende risico op de ziekte van Lyme? En wat doe je als je toch een teek op je lichaam vindt?

Teken kunnen allerlei infectieziekten op mensen overbrengen. Beeld Sophia Twigt
Teken kunnen allerlei infectieziekten op mensen overbrengen.Beeld Sophia Twigt

Ieder jaar wordt in Nederland naar schatting anderhalf miljoen keer iemand gebeten door een teek. En dat gebeurt steeds vaker, blijkt uit cijfers van het RIVM. Het aantal tekenbeten steeg van 2007 tot en met 2017 met 30 procent.

Dat is zorgwekkend, want teken kunnen allerlei infectieziekten op mensen overbrengen, waarvan de ziekte van Lyme verreweg het meest voorkomt in Nederland. Circa 20 procent van de teken draagt de Borrelia-bacterie die deze ziekte veroorzaakt bij zich. Jaarlijks worden ongeveer 27 duizend mensen met de lymeziekte gediagnosticeerd. Lyme kan gepaard gaan met een breed scala aan gezondheidsklachten, uiteenlopend van vermoeidheid en gewrichtsklachten tot hartritmestoornissen en verlammingsverschijnselen.

Als je een tekenbeet niet op tijd behandelt met antibiotica, kunnen de gezondheidsklachten chronisch worden. Jaarlijks komen er circa 2.500 patiënten met chronische klachten bij, vertelt Miranka Mud, bestuurslid van de Lymevereniging. Het werkelijke aantal ligt volgens de Lymevereniging hoger. Mud: ‘Veel mensen hebben niet door dat ze door een teek zijn gebeten. Niet iedereen krijgt de kenmerkende rode vlek of kring. Zo kun je jaren met klachten lopen zonder te weten wat daarvan de oorzaak is.’

Jezelf controleren op teken

Het is daarom belangrijk om jezelf goed te controleren op teken als je in de natuur bent geweest. Zeker rond deze tijd van het jaar, vertelt ecoloog en tekenexpert Helen Esser van de Wageningen Universiteit. Want hoewel je tegenwoordig praktisch het hele jaar een tekenbeet kunt oplopen, zijn de beestjes het actiefst in mei, juni en juli.

Jezelf op teken controleren is een secuur klusje. Met name de nimfen zijn besmettelijk en die zijn niet groter dan een millimeter. Controleer jezelf goed op kleine zwarte stipjes. Gebruik voor plekken die je niet goed kunt zien je handen en voel of je oneffenheden tegenkomt. Verwijder de teek zo snel mogelijk, dat verkleint de kans op besmetting. Gebruik voor het weghalen van de teek een scherpe pincet. Plaats deze zo dicht mogelijk tegen de huid en trek de teek er recht uit. Pas op dat je de teek niet fijnknijpt, want dan kan besmette maaginhoud het wondje insijpelen. Je kunt ook een speciale tekenkaart gebruiken.

Vind je een tekenbeet, noteer dan de tijd en plek in je agenda, adviseert Mud. ‘Krijg je medische klachten, dan kun je die koppelen aan de tekenbeet. De meeste klachten ontstaan binnen drie maanden. Maar er zijn patiënten bij wie dit veel langer duurt.’

Tekenbeet voorkomen

Hoe voorkom je tekenbeten als je de natuur ingaat? Anders dan de mythe wil, liggen teken niet in bomen te wachten om op je te springen. Ze komen niet hoger dan anderhalve meter en zitten meestal in het struikgewas, op dode bladeren of op grassprieten. De beste manier om tekenbeten te voorkomen, is dan ook op de paden te blijven. Let verder goed op je kleding: draag lange mouwen en lange broeken, en stop je broekspijpen in je sokken. Jezelf insmeren met Deet helpt ook.

Teken in de tuin?

Een op de drie tekenbeten zou in de tuin worden opgelopen. Dat blijkt uit enquêtes van de Natuurkalender, een wetenschappelijk waarnemingsprogramma dat de effecten van klimaatverandering op de natuur in kaart brengt. Online zijn tips te vinden om je tuin minder gastvrij te maken voor teken. Zo adviseert het Centers for Disease Control (het Amerikaanse RIVM) om regelmatig je gazon te maaien, blad weg te harken en een grindafscheiding aan te leggen tussen je grasveld en terras.

Ecoloog Esser heeft haar bedenkingen bij dergelijke maatregelen. ‘Die tasten de biodiversiteit enorm aan. Hoog gras en een bladerdek zijn bijvoorbeeld niet alleen fijn voor teken, ook egels hebben dat nodig.’ Daarnaast heeft Esser haar twijfels bij de rapportage van 30 procent tekenbeten in de tuin. ‘De gemiddelde Nederlandse tuin – klein, veel tegels – is geen gastvrije plek voor de teek. En ook in groene tuinen zul je niet snel teken aantreffen als je midden in de stad of een dorp woont. Verreweg de meeste kans op een tekenbeet loop je in het bos.’

Waarom zeggen dan toch zo veel mensen in de tuin gebeten te zijn? ‘Het kan zijn dat mensen eerder gebeten werden, maar dat niet doorhadden.’ Andere mogelijkheid: mensen met tuinen aan bosranden of andere groengebieden zijn oververtegenwoordigd in de enquêtes. Esser: ‘Dat zijn in feite de enige tuinen waar teken voorkomen.’

Andere ziekten via teken

Naast de ziekte van Lyme kunnen teken ook andere ziekten overdragen. Sinds 2016 worden er in Nederland teken gevonden met het TBE-virus, met name op de Utrechtse Heuvelrug, de Sallandse Heuvelrug en in Twente. Het TBE-virus kan resulteren in een hersenvliesontsteking. Toch is er geen reden tot paniek, zegt ecoloog Helen Esser, die onderzoek doet naar het virus. ‘Het aantal teken dat dit met zich meedraagt, is ontzettend klein. Jaarlijks raken ongeveer twee mensen in Nederland besmet. Op ongeveer anderhalf miljoen tekenbeten.’

Sinds enkele jaren wordt ook de Afrikaanse reuzenteek in Nederland aangetroffen. Deze lift hierheen via trekvogels. In theorie kan deze teek het gevaarlijke Krim-Congovirus overbrengen, maar ook die kans is klein, vertelt Esser. ‘Jaarlijks raken in heel Europa twee tot drie mensen besmet. De reuzenteken die we in Nederland aantroffen, droegen dit virus niet bij zich.’

Ongedierte

Last van ongedierte in en om het huis? Wat kun je bijvoorbeeld doen tegen de naaktslakkeninvasie in je tuin? En lees hier hoe je zorgt dat je niet gebeten wordt door die vervelend, zoemende mug in de slaapkamer.

Meer over